Bigarren Mundu Gerra: Historia, Gakoak eta Ondorioak

Bigarren Mundu Gerra: Gizateriaren Hondamendia

Bigarren Mundu Gerra gizateriaren hondamendi handiena izan zen: munduko populazioaren %2 hil zen (60–75 milioi pertsona), eta lehen aldiz zibilak militarrak baino gehiago izan ziren biktima. Suntsipena ordura arte ezagutu gabekoa izan zen, eta gizakiak noraino irits daitekeen berriro zalantzan jarri zen, existentzialismoaren garapena bultzatuz.

Gerra lurrean, itsasoan eta airean egin zen, eta bonbardaketa masiboek —Gernika 1937ko apirilaren 26an, “gerra-esperimentazioaren” aurrekaria— zibilak helburu bihurtu zituzten. Nazien indarkeria sistematikoak gizakiaren aurkako gorrotoa maila ikaragarrira eraman zuen. Genozidioa arrazakeria biologikoan oinarritu zen, eta juduak, eslaviarrak, ijitoak eta desgaitasun fisiko edo psikologikoak zituzten pertsonak helburu zuzena izan ziren.

6.1. Aurrekariak eta Tentsio Politikoak

Bigarren Mundu Gerraren aurrekariak bi hamarkadatan pilatutako tentsioetan oinarritu ziren:

• Sistema politiko eta ekonomiko kontrajarriak (demokrazia vs. autoritarismoa; kapitalismoa vs. komunismoa).
• Mendebaldeko demokrazien utzikeria faxismoaren gorakadaren aurrean.
• Versalleseko Itunaren ondorioak eta Alemaniaren berrarmatzea.
• 1929ko krisiaren ondorio ekonomikoak.

Espainiako Gerra Zibila (1936–1939) nazioarteko tentsio horien isla zuzena izan zen.

6.2. Aliantzak eta Gerraren Hasiera

1936–1939 artean, nazioarteko aliantzek gerra-arriskua areagotu zuten: Anti-Komintern Ituna, Erroma-Berlin ardatza eta Ribbentrop-Molotov Ituna. 1939ko irailaren 1ean Alemaniak Polonia inbaditu zuenean, gatazka erabatekoa saihestezina bihurtu zen.

6.3. II. Mundu Gerra: Gerra Totala

Bi bloke nagusi sortu ziren: Aliatuak (Frantzia, BH, AEB, SESB) eta Ardatza (Alemania, Italia, Japonia). 1941ean gerra mundu-mailara zabaldu zen Alemaniak SESBren aurka egin zuenean eta Japoniak Pearl Harbourri eraso zionean. 1943ko Stalingradoko guduak eta 1944ko Normandiako lehorreratzeak gerraren norabidea aldatu zuten, 1945ean Berlinen erorketarekin eta Japoniaren kapitulazioarekin amaituz.

6.4. Gerraren Ondorioak: Holokaustoa eta Gerra Hotza

Gerraren ondorioak sakonak izan ziren: 60 milioi hildako, Europa suntsituta eta munduaren banaketa bi bloketan (Gerra Hotza). Holokaustoa izan zen tragediarik handiena: 9 milioi juduetatik 2/3 hil zituzten “Azken Soluzioaren” ondorioz. Auschwitz, Treblinka eta beste kontzentrazio-esparru batzuetan milioika pertsona erail zituzten modu sistematikoan.

6.5. Euskal Herria II. Mundu Gerran

Espainia formalki neutrala izan bazen ere, erregimen frankistak Alemania naziaren aldeko jarrera erakutsi zuen (División Azul). Hala ere, euskal herritar askok paper aktiboa izan zuten:

• Erresistentzia: Kometa sarea, Araba eta Nafarroa sareak.
• Laguntza humanitarioa: Pilotuen ihes-bideak eta errefuxiatuen babesa.
• Borroka militarra: Gernika Batailoia eta aliatuen aldeko borrokalariak.