Beharrak, ondasunak eta ekonomiaren erabaki-hartzaileak

Economía4,34 KB

Beharrak

Beharra ez daukagun zerbait asetzeko gogoa da. Baina behar guztiak ez dira berdinak: are gehiago, behar asko subjektiboak dira, giza gogoak direlako.

  • Lehen mailako beharrak

    Ezinbestekotzat jotzen dira, giza izaerarekin estu lotuta daudelako eta eragin zuzena dutelako norberaren biziraupena zein garapenean. Adibidez: elikadura eta jantziak.

  • Bigarren mailako beharrak

    Izenak esaten duen bezala, ez dira ezinbestekoak. Behar mota horiek asetzeak ongizatea handitzen du. Adibidez: sakelako telefonoa.

Gure beharrak asetzeko moduan, faktore askok dute eragina (esaterako, gizarte-klaseak, historia-garaiak…), eta eskasiaren pertzepzioa baldintzatzen dute.

Ondasunak eta zerbitzuak

Giza beharrak ondasunen eta zerbitzuen bidez asetzen dira. Ondasunak materialak dira (jantziak, elikagaiak) eta zerbitzuak berriz, ez-materialak (hezkuntza, osasungintza).

  • Eginkizuna

    Giza beharrak zuzenean asetzen dituzten ondasunak kontsumo-ondasunak dira (automobil bat, izozki bat). Kapital-ondasunek, berriz, beharrak zeharka asetzen dituzte (erremintak, ontziak edo diruak). Kapital-ondasunei “ekoizpen-ondasunak” ere esaten zaie, ekoizpen-jarduerak egiteko behar diren ondasunak direlako. Adibidez: Esnea da edateko beharra zuzenean asetzen duen kontsumo-ondasunetako bat; behia, berriz, behar hori zeharka asetzen duen kapital-ondasun bat da.

  • Eskasia-maila

    Ondasun askeak esaten zaie mugagabeak direnei. Adibidez: airea eta izarren argia. Ondasun eta zerbitzu ekonomikoak esaten zaie, berriz, prezio bat dutenei, erabilgarriak, urriak eta transferigarriak izateagatik. Horregatik, neurriz erabili behar dira, administratu.

  • Eraldatze-maila

    Bitarteko ondasunak esaten zaie azkenean ase behar duten beharra asetzeko gai ez diren ondasunei. Baliteke nolabaiteko ekoizte-maila izatea, baina oraindik ere eraldaketaren bat behar dute. Bukatuak dira, berriz, erabiltzeko edo kontsumitzeko prest dauden ondasunak. Adibidez: Bitartekoa: petrolioa. Bukatua: kotxea.

  • Ondasun osagarriak

    Elkarrekin doazen ondasunak dira; batera kontsumitu behar direnak. Adibidez: autoa + gasolina.

  • Ordezko ondasunak

    Erabiltzen edo kontsumitzen, produktu horiek asetzen duten behar berbera asezeko produktua bazterrazten dituzten produktuak dira. Adibidez: kafea eta tea.

Ondasunen eskuragarritasuna

Bi motan sailkatzen dira: pribatuak eta publikoak. Ondasun publikoetan ezin da inork baztertu; pribatuetan, berriz, baztertu ahal da.

Ekonomiaren erabaki-hartzaileak

Hau da, zer kontsumitu, nola ekoitzi edo non banatu erabakitzen duen norbait.

  • Kontsumitzaileak

    Familiatan edo etxeko ekonomiatan bilduta, zer ondasun edo zerbitzu kontsumituko dituzten erabakitzen dute, beren beharrak ahalik ongien asetzeko.

  • Enpresak

    Ondasunen eta zerbitzuen ekoizpenari eta banaketari buruzko erabakiak hartzen dituzte, etekinen bat lortzeko, eskuarki.

  • Sektore publikoa

    Administrazio publikoek osatzen dute, eta haren helburu nagusia da ahalik ongizate-maila altuena lortzea gizarte osoarentzat, horretarako erabaki egokiak hartuta.

    Sektore publikoak legeek ematen dioten autoritate-printzipioa aplikatuz jarduten du, eta ez dago merkatuen menpe, enpresak ez bezala. Hiru esparrutan banatzen du bere ahalmena:

    • Tokiko administrazioa

      Herritarrari hurbilak zaizkion eginkizunak betetzen ditu (espaloien konponketa, kaleak zabaltzea…).

    • Autonomia-erkidegoetako administrazioa

      Autonomia-erkidegoak administrazio zentralak transferitutako eskumenak berenganatuz joan dira. Adibidez: hezkuntza eta osasungintza.

    • Administrazio zentrala

      Estatuak eta haren erakunde autonomiadunek osatzen dute. Erakunde horrek gizarte-babeseko gastu garrantzitsu batzuk kudeatzeko ardura du. Adibidez: langabezia-prestazioa eta pentsioak.

  • Mikroekonomia

    Ekonomia-eragile bakoitzaren banako portaera eta elkarren arteko erlazioak aztertzen duen arloa da.

  • Makroekonomia

    Ekonomiaren portaera globala aztertzen du.

Descargar

PDF Word HTML