Arroken eta mineralen sailkapena eta erabilerak: gida laburra

Resumen

Dokumentu honek arroken hiru talde nagusiak (igneoak, sedimentarioak eta metamorfikoak) aztertzen ditu, bakoitzaren adibideekin eta erabilerekin. Gainera, arroken zikloa eta mineralen sailkapena azaltzen ditu, sulfuroetatik silikatoraino. Irakurleak arroka eta mineral motak bereizten ikasiko du.

Puntos clave

Arrokak mineral batez edo gehiagoz osatutako solido natural eta ez-organikoak dira, eta jatorriaren arabera hiru taldetan sailkatzen dira: igneoak, sedimentarioak eta metamorfikoak.
Arroka igneo bolkanikoak laba azkar hoztean sortzen dira eta kristal txikiak dituzte (adibidez, basaltoa eta pumita).
Arroka igneo plutonikoak magma astiro hoztean lurrazalaren barruan sortzen dira eta kristal handiak dituzte (adibidez, granitoa eta ofitak).
Arroka sedimentario karbonatuak % 50 baino gehiago mineral karbonatoz osatuta daude eta industrian (zementua) erabiltzen dira.
Arroka sedimentario organogenoak izaki bizidunen hondakinak metatu eta trinkotzean sortzen dira eta erregai fosilen iturri nagusiak dira.
Mineralak substantzia solido ez-organikoak dira, egitura kristalino ordenatua dutenak, eta silikatoak dira multzo garrantzitsuena.

Ponte a prueba

Zer dira arrokak?

Arrokak mineral bat edo batzuen agregakin solido, natural eta ez-organikoak dira, lurrazala osatzen dutenak. Jatorriaren arabera sailkatzen dira eta hiru talde nagusitan banatzen dira:

Metamorfikoak: Lurraren lurrazalean sortzen diren arrokak dira, tenperatura eta presio altuak dakartzaten prozesu geologikoen bidez.
Sedimentarioak: Kanpoko agente geologikoen ekintzak Lurraren gainazalean arroka mota desberdinak sedimentu bihurtzen ditu.
Igneoak: Magmetatik datoz, lurrazalaren barruan (plutonikoak) edo gainazalean (bolkanikoak) hoztu ondoren.

Arroka sedimentario detritikoak

Aurrez izan ziren arroken klastoz osaturiko arroka sedimentarioak dira. Eraikuntzan erabiltzen dira batez ere. Adibideak: konglomeratuak, hareharriak eta lutitak.

Arroka sedimentario karbonatuak

% 50 baino gehiago mineral karbonatoz osatuta daude. Funtsezkoak dira industriarako (zementua) eta hidrokarburoak lortzeko. Adibideak: kareharriak, dolomiak eta margak.

Prezipitazio kimiko bidezko arroka sedimentarioak

Prezipitazio kimikoz eratzen dira eta mineral mota bakarrekoak izaten dira. Isolatzaile gisa eta elikaduran erabiltzen dira. Adibideak: halita, igeltsua eta anhidrita.

Arroka sedimentario organogenoak

Izaki bizidunen hondakinak metatu eta trinkotzean sortzen dira. Erregai fosilen iturri nagusiak dira. Adibideak: kreta, lignitoa eta antrazita.

Arroka igneo bolkanikoak

Lurrazalean laba hoztean sortzen dira. Hozte azkarraren ondorioz, kristal txikiak dituzte. Adibideak: basaltoa eta pumita.

Arroka igneo plutonikoak

Magma astiro hoztuz sortzen dira lurrazalaren barruan. Kristal handiak dituzte. Adibideak: ofitak eta granito permiakoa.

Arroka metamorfikoak: ehundura foliatua

Presio handiaren eraginez mineralak lerrokatuta dituzte. Adibideak: filita eta gneisa.

Arroka metamorfikoak: ehundura ez-foliatua

Masa homogeneo eta geruzarik gabekoak dira. Adibideak: marmola eta serpentina.

Arroken zikloa eta mineralak

Arroken zikloa naturan gertatzen den prozesu jarraitua da, non arrokak etengabe eraldatzen diren. Mineralak, berriz, substantzia solido ez-organikoak dira, egitura kristalino ordenatua dutenak.

Mineralen sailkapena

Elementu natiboak: Atomo mota bakar batez osatuak.
Sulfuroak: Sufrea eta metala.
Halogenuroak: Metalak eta halogenuroak.
Karbonatoak: Karbonato ioia (CO₃²⁻) eta metala.
Oxidoak: Oxigenoa eta metala.
Fosfatoak: Fosfatoa (PO₄³⁻) eta metala.
Sulfatoak: Sulfatoa (SO₄²⁻) eta metalak.
Silikatoak: Silizioa eta oxigenoa (Serosilikatoak, Nesosilikatoak, Inosilikatoak, Ziklosilikatoak, Tektosilikatoak eta Filosilikatoak).

Preguntas frecuentes

Zein dira arroka metamorfikoen bi ehundura nagusiak?

Ehundura foliatua, mineralak lerrokatuta dituena presio handiaren eraginez (adibidez, filita eta gneisa), eta ehundura ez-foliatua, masa homogeneo eta geruzarik gabekoa dena (adibidez, marmola eta serpentina).

Zergatik dute arroka igneo bolkanikoek kristal txikiak?

Laba lurrazalean azkar hozten delako, eta hozte azkarrak kristal txikiak sortzen ditu.

Zein dira arroka sedimentario detritikoen adibide nagusiak?

Konglomeratuak, hareharriak eta lutitak. Batez ere eraikuntzan erabiltzen dira.