Zein dira greziar arkitekturaren hiru ordenak?

Doriarra, joniarra eta korintoarra. Doriarra zaharrena eta soilena da, joniarra lirainagoa kiribildura kapitelarekin, eta korintoarra akanto-hostoen kapitela landarednduna duena.

Zer gordetzen zen tenpluaren naos-ean?

Naos edo cella izeneko ganbaran jainkoaren estatua gordetzen zen. Gela hori tenpluko garrantzitsuena zen.

Arkitektura greziarra: ordenak (doriarra, joniarra, korintoarra) eta tenpluen ezaugarriak

Resumen

Testuak arkitektura greziarraren ezaugarri orokorrak azaltzen ditu: edertasunaren eta ordenaren kontzeptua, harlanduzko eraikuntza eta kolorearen erabilera. Hiru arkitektura-ordenak (doriarra, joniarra eta korintoarra) deskribatzen ditu, eta azkenik tenplu grekoen egitura eta funtzioa azaltzen ditu. Ikasleak ordenen bereizgarriak eta tenpluaren zatiak ikasiko ditu.

Puntos clave

Greziar arkitekturaren oinarrizko ideia edertasuna eta ordena dira: harmonia, oreka eta proportzioa.
Hiru arkitektura-ordena: doriarra (zaharrena, soila eta sendoena), joniarra (liraina, kiribildura kapitelarekin) eta korintoarra (akanto-hostoen kapitela).
Doriarra zutabeak harroinik eta oinik gabe ditu, eta fustea ildaskatua da.
Joniarra zutabeak harroina eta kiribildurak dituen kapitela ditu; fustea lirainagoa da.
Korintoarra joniarraren antzekoa da, baina kapitela landareduna da.
Tenplua grekoen eraikuntza tipikoena zen; jainkoaren estatua eta altxorra gordetzen zituen, ez fededunak biltzeko.
Tenpluaren barrualdea hiru zatitan banatzen zen: naos edo cella, pronaos eta opistodomos.

Ponte a prueba

1. Ezaugarri orokorrak

Arkitektura alorrekoa izan zen heleniarren espiritu sortzailearen ekarrietako handienetako bat, erabakigarria izan baita haren eragina mendebaldeko arkitekturaren historia osoan zehar.

Greziarren iritziz, bat datoz edertasuna eta ordena —harmonia, oreka eta alde arteko proportzioa— gidatzen dituzten kontzeptuak. Arteetan ez ezik, ikusmolde honek greziarren bizimodu guztian eta filosofian isla izan zuen (gogora dezagun Pitagoras).

Greziarrengandik aurrera, "klasikotasunaren" kontzeptua zehaztu zen mendebaldeko arteetan, osotasunaren alde guztien arteko oreka perfektuaren sinonimo gisa. Gizakiaren neurri edo eskalaren araberakoa da greziar arkitektura.

Arkitektura greziarrak, Egiptoko arkitekturaren antzera, arkitrabe-estalki sistema bat bideratu zuen eraikinetan eta, beraz, garrantzi handia hartu zuten zutabeek —euskarri berezi gisa—; baina Egipton ez bezala, antzinako kolosalismoa baztertu eta gizakiaren neurrian egindako, harmonian oinarritutako edertasuna adierazten saiatu ziren.

Arkitektura-formetan edertasun eta ordena horiek lortzeko, hiru arkitektura-ordena bideratu zituzten greziarrek. Ordzaile bakoitzaren arau zehatzak ez ziren beti estandar bakarrean finkatzen; leku eta garaien arabera moldatu ziren.

Hasierako eraikuntzetan pezoa eta zura erabili bazituzten ere, geroago harria eta, batez ere, marmola zuria erabili zuten, biak harlanduzko (silarrizko edo harlanduzko lana) antolamenduan.

Nahiz eta kolorea galdu, dekoraziorako kolorea erabili zuten: triglifoetan urdina, metopen fondoetan gorria, plano doratuak, eta abar.

Hona hemen hiru ordena horiek ziren: doriarra, joniarra (K.a. VII. mendean sortua) eta korintoarra (aro klasikoan sortua).

Ordena doriarra: zaharrena, soila eta sendoena

Koloma (1):

Zutabeak ez du harroinik edo oinik.
Ertz biziko fuste ildaskatua.
Gorantz, fustearen diametroa estutzen doa.
Kapitelak bi zati ditu: ekinoa eta abakoa.

Ordena joniarra: liraina eta arina

Koloma:

Harroina du eta toroa (moldura ganbila) eta eskozia (moldura ahurra) izenekin antolatuta dagoen molduraz egituratzen da.
Fustea, doriarra baino garaixeagoa eta lirainagoa da. Ildaskak ere badauzka, baina ertzak ez dira zorrotzak, kamutsak baizik.
Kapitelak kiribildurak ditu.

Taulamendua (taula-mendua):

Arkitrabea hiru zerrendatan banandua, horizontaletan.
Friso jarraia, biluziak edo erliebeekin apaindua.
Erlaiza ez da hain irtena; bi lerro ditu, motibo geometrikoz apainduta.

Ordena korintoarra: lirainena, joniarraren antzekoa

Fustea joniarra bezalakoa da.
Kapitelak elementu bereizgarriena da: akanto-hostoen itxurako kapitela landareduna.

Diotenez, aro klasikoan sortu zen.

Tenpluak eta funtzioa

Tenplua zen grekoen eraikuntza tipikoena. Ordenen arabera eginda, garaien araberako eboluzioa izan zuen. Megaron mizenastarraren forman oinarritu zen eraikuntza honek jainkoaren errepresentazioa eta altxorra gordetzeko zuen helburua, eta ez fededunak biltzeko. Elizkizunak tenpluaren kanpoaldean ospatzen ziren.

Tenpluetan gehien erabiltzen zen oinplanoa angeluzuzena zen. Barrualdea hiru zatitan banatuta zegoen:

Naos-a edo cella: jainkoaren estatua gordetzen zen ganbara. Gelarik garrantzitsuena.
Pronaos-a: sarrerako arkupe irekia. Naosen aurrean kokatuta.
Opistodomos-a: atzealdeko ataria, naos-aren ostean, eta horretatik erabat bereizita egon ohi dena. Gela hartan gorde ohi ziren jainkoaren altxorrak.

Oharra: Testu honek greziar arkitekturaren oinarrizko ezaugarriak jasotzen ditu, ordenen deskribapen zehatzekin eta tenpluen funtzioaren azalpenarekin.