Antzinako Egiptoa: Nilo ibaia eta Egiptoko historiaren hiru aldiak

Resumen

Testuak antzinako Egiptoko zibilizazioa azaltzen du, Nilo ibaiak zeharkatzen zuen lurraldea eta ibaiaren ur-goraldiek nekazaritzan izan zuten garrantzia. Ondoren, Egiptoko historiaren aldi nagusiak deskribatzen dira: Inperio Zaharra, Erdiko Inperioa eta Inperio Berria, faraoi, eraikuntza eta gainbehera garrantzitsuekin.

Puntos clave

Egiptoko zibilizazioa duela 5.000 urte baino gehiago agertu zen, Afrikako ipar-ekialdean, Nilo ibaiaren ertzean.
Nilo ibaia urtero, ekainetik irailera, gainezka egiten zuen eta lur oso emankorra utzten zuen (lur beltzak).
K.a. 3100. urtean Menes erregeak Egipto Behera eta Egipto Garaia bateratu zituen eta lehen faraoia izan zen.
Inperio Zaharrean (K.a. 3100 - K.a. 2050) Keops eta Kefrenek Gizeko piramideak eraiki zituzten.
Erdiko Inperioan (K.a. 2050 - K.a. 1580) Mentuhotep II.ak hasi zuen, eta Nubia konkistatu zen.
Inperio Berrian (K.a. 1580 - K.a. 31) Egipto aldi oparoena bizi izan zuen; K.a. 1000. urtetik aurrera atzerriko herriek inbaditu zuten eta gainbehera hasi zen.

Ponte a prueba

Antzinako Egiptoarrak: Non eta noiz bizi izan ziren

Egiptoko zibilizazioa duela 5.000 urte baino gehiago agertu zen, Afrikako ipar-ekialdean, Nilo ibaiaren ertzean. Nilo ibaiak hegoaldetik iparralderantz zeharkatzen du Egipto, eta zibilizazio handi baten sorrera posible egin zuen basamortuaren erdian.

Lur beltzak: Niloren ertzetan sortutako lur oso emankorrak dira.
Lur gorriak: Nilotik urrun dauden eremuak, basamortu zirenak.

Nilo zen egiptoarren bizi-iturri nagusia, eta ibaiertzetan biltzen zen biztanleria. Ibaiko ura edateko, soroak ureztatzeko eta komunikazio-bide gisa erabiltzen zuten.

Nilo ibaiaren ur-goraldiak

Urtero, ekainetik irailera, euriak direla eta Nilo ibaiak gainezka egiten zuen.
Urak jaistean, lokatz beltz oso emankorra uzten zuen ibaiertzetan.
Nekazariek landu egiten zituzten lur horiek. Urteren batean, ur-goraldia atzeratzen bazen edo euri gehiegi egiten bazuen (uholdeak), gosete handiak izaten ziren.

Egiptoko historiaren aldiak

Metal Aroa

Bi erresuma handi eratu ziren: Egipto Behera (Deltaren inguruan) eta Egipto Garaia (hegoaldean). K.a. 3100. urtean, Menes erregeak biak bateratu zituen eta Egiptoko lehen faraoia bihurtu zen.

Egiptoko historian hiru aldi nagusi desberdintzen dira:

1. Inperio Zaharra (K.a. 3100 - K.a. 2050)

Estatuaren eta gizartearen oinarriak ezarri ziren. Faraoia jainkoitzat zuten. Adibidez, Keops eta Kefren izan ziren aipagarrienak, eta hauek Gizeko piramideak eraiki zituzten. K.a. 2200. urtean krisi politiko eta soziala sortu zen, inperio honen amaiera ekarriz.

2. Erdiko Inperioa (K.a. 2050 - K.a. 1580)

Mentuhotep II.ak hasi zuen inperio hau. Egipto izugarri hedatu zen: Nubia konkistatu eta kanpainak Libian eta Sirian ezarri zituzten. K.a. 1800. urtetik aurrera ezegonkortasun politikoa hasi zen, eta honek Egipto inbaditzeko aukera eman zien atzerriko herriei.

3. Inperio Berria (K.a. 1580 - K.a. 31)

Aldi oparoena izan zen. Faraoien artean Hatshepsut, Amenofis II.a, Akenaton, Tutankamon eta Ramses II.a ditugu, Libia eta Siria konkistatu zituztenak. K.a. 1000. urtetik aurrera, atzerriko zenbait herrik Egipto inbaditu zuten (pertsiarrak, asiriarrak, greziarrak, erromatarrak...) eta Egiptoren gainbehera hasi zen.

Preguntas frecuentes

Nolakoak ziren Nilo ibaiaren ur-goraldiak?

Urtero, ekainetik irailera, euriek eragindako ur-goraldiek ibaia gainezka egiten zuten. Urak jaitsi ondoren lokatz beltz emankorra uzten zuten ibaiertzetan, nekazariek lantzen zutena.

Zer gertatzen zen ur-goraldia atzeratzen zenean?

Ur-goraldia atzeratzen bazen edo euri gehiegi egiten bazuen (uholdeak), gosete handiak izaten ziren, testuaren arabera.

Nork bateratu zituen Egipto Behera eta Egipto Garaia?

K.a. 3100. urtean Menes erregeak bi erresuma horiek bateratu zituen eta Egiptoko lehen faraoia bihurtu zen.