2MG: Historia, Bilakaera eta Bakearen Antolaketa
2MG: Arrazoiak
- Krisia: Wall Streeteko krisia (kraka).
- Kanpo-politika erasokorra: Japoniak Mantxuria okupatu zuen. Alemania, Frantzia eta Britainia Handiaren kontra aliatu zen. Hitlerrek, kartzelan zegoela, Versaillesko Ituna baztertu eta hedapena bilatu zuen: Saar, Austria, Sudeteak, Txekoslovakia eta Polonia okupatuz, eta horrela Bigarren Mundu Gerra hasi zen. Italiak Etiopia inbaditu zuen.
- Faxisten lankidetza: Erroma-Berlin ardatza sinatu zuten Italiak eta Alemaniak. Antikomitern Ituna sinatu zuten SESBaren aurka Alemaniak, Japoniak eta Italiak. Germano-sovietar ituna: Polonia okupatu ondoren nola banatu adostu zuten, eta SESBk Finlandia eta herrialde baltikoak eskuratu zituen.
- Baretze-politikaren porrota: Aipatutako herrialde expansionistek (Japonia, Italia eta Alemania) izaera koloniala zuten. Alemaniak Austria, Sudeteak eta Txekoslovakia okupatu zituen, eta beste potentziek onartu egin zuten. Alemaniak Polonia inbaditu zuenean, Britainia Handiak, Frantziak eta beste batzuek gerra deklaratu zuten.
Ezaugarriak
- Gerra handia izan zen.
- Armada izugarriak erabili ziren bi aldeen artean.
- Itsaso guztiak eta ia kontinenteari eragin zion.
- Gauza berriak: hegazkin-ontziak, gerra-gurdiak, bonbardaketak eta atomikoak.
Bilakaera
- 1. Fasea: Alemania garailea izan zen tximista-gerrari esker. SESB neutroa zen. Alemaniak Polonia inbaditu zuen, Frantzian sartu eta Paris okupatu zuen. Ingalaterrako guduan Alemaniak galdu zuen.
- 2. Fasea: Indar-oreka lortu zen. Alemaniak SESB inbaditu zuen, petrolioa behar zuelako; negu gogorrak eraginda, SESB gerran sartu zen. Stalingradoko guduan Alemaniak galdu zuen. Japoniak Mantxuria eta Korea okupatu zituen, eta Pearl Harboreko AEBko basea bonbardatu zuen; horren ondorioz, AEB gerran sartu zen. Ardatzekoek lurrak okupatu, baliabideak ustiatu, errejimen politikoak ezarri eta jazarpen gogorrak egin zituzten.
- 3. Fasea: Aliatuek garaipena lortu zuten. Ipar Amerikan Italia askatu zuten, eta partisanoek Mussolini exekutatu zuten. Aliatuek Normandiako lehorreratzea egin eta Frantzia askatu zuten. Alemaniara 150.000 bonba bota zituzten eta hildako asko izan ziren. Sobietarrak Alemaniako mugara iritsi ziren. Hitler hil zen, Berlinen sartu ziren eta Alemaniak errendizioa sinatu zuen. Ozeano Barean AEBk lehergai atomikoak jaurti zituzten Hiroshima eta Nagasaki suntsituz, eta Japoniak errendizioa sinatu zuen.
Ondorioak
- Demografia: 60 milioi hildako SESBn, 35 milioi zauritu eta ebakuatu, eta 3 milioi desagertu. Krisi morala sortu zen.
- Ekonomia: Egoera larria. Komunismoaren sarrera eta eraginaren hedapena Europako erdialdean. Petrolio urria, industria-ekoizpena jaitsita, zor handia, eta AEBk eta Australiak etekin ekonomiko handiak atera zituzten.
- Politika: Europa nagusitasuna galdu zuen eta AEB eta SESB gerra hotzean sartu ziren.
- Lurralde-aldaketak:
- SESBk lurralde baltikoak (Estonia, Letonia, Lituania) bereganatu zituen eta Poloniaren eta Errusiaren zati batzuk.
- Poloniak Alemaniari lurrak kendu zizkiozun.
- Balkanetako estatuak eta Jugoslavia aldatu ziren.
- Alemania 4 zatitan banatu zen: AEB, Britainia Handia, Frantzia eta SESBren artean. Berlin eta Viena ere zatitu ziren.
- Japoniak hainbat lur galdu eta AEBren kontrolpean geratu zen.
Bakearen Antolaketa
Gerra amaitu baino lehen, bakea antolatzeko konferentzia egin zen. NBE sortu zen Potsdamgo konferentziaren ondoren. Alemania, AEB, Erresuma Batua, Frantzia eta SESB 4 eremutan banatu ziren, Alemania berriro mehatxu izan ez zedin. NBEk hasieran ezin izan zuen bakea erabat zaindu eta beste erakunde batzuk sortu ziren.
Helburuak:
- Pertsonen eskubideak defentsa.
- Bakea mantentzea.
- Herrien askatasuna eta kide berdintasuna.
- Herrien lankidetzarako nazioarteko erakundeak sortzea: FAO, MOE, UNESCO, UNICEF.
Ondorio Nagusia
Bigarren Mundu Gerrak krisi handia adierazi zuen. Horrek faxismoaren erradikalismoa areagotu zuen, eta hauek bide militarra konponbide bakartzat hartu zuten. Bigarren gerrak Europako eta Ozeano Bareko amaieran nazi sarraski eta espazio estatuen baturak, bonba atomikoak eta potentzia berrien (EEBB eta Japonia) agerpena ekarri zuen Europa bigarren maila batean utziz.