• Sistema irekia: Beste sistema batzuekin materia eta energia trukatzen dituen sistema.

  Baliabide berriztagarria: Erabili ondoren berriro erabil daitezke, ez dira agortzen.

  Baliabide ez-berriztagarria (berriztaezina): Ustiatu eta erabili ondoren agortu egiten diren baliabide naturalak, izan ere baliabide hauek naturan sortzeko denbora tarte luzeak behar dituzte.

  Baliabide kulturala: Gizakiak ekoizten dituen produktuak eta gizakiaren ezagutzaren eta sormenaren ondoriozkoak.

  Ingurumen inpaktua: Lurreko edozein sistematan gizakiaren jarduerak sortutako edozein aldaketa. Gehienetan negatiboak.

  Eragin ekologikoa: Enpresek erabiltzen dituzten mekanismoak interes ekonomikoak eta ekologikoak bateratzeko eragin edo inpaktu kritikoa.

  Ekotasa: Jarduera edo produktu

Geografia Fisikoko Oinarrizko Kontzeptuak eta Definizioak

Geomorfologia eta Erliebe Formak

1. Unitate Morfoestrukturala

   Erliebearen formak eta barne antolaketa dira.

2. Mendigune Zaharra / Mazizo Zaharra

   Aro Tertziarioan altxatutako mendiak dira, zokalo baten blokeak berriro altxatzearen ondorioz sortuak. Material paleozoikoak dituzte. Gaur egun, mendigune horiek itxura biribilduak eta tontor lauak dituzte, higadura handia jasan dutelako. Penintsulan, Mendikate Zentrala, Toledoko Mendiak, Galiziako Mendigunea eta Kantauriar Mendikatearen mendebaldeko zatia mendigune zaharrak dira.

3. Mendikate Tolestuak (Alpetar Orogenia)

   Aro Tertziarioko Alpetar Orogenian sortutako goraguneak dira, Aro Sekundarioan itsasoak metatutako material sedimentarioekin sortutakoak.

Conceptos Clave de la Geología y el Relieve

1. Penillanura

Unidad de relieve cuya estructura es debida a la acción de la erosión, que ha ido desgastando los relieves existentes. En la península ibérica, las penillanuras son de origen herciniano, antiguo zócalo de la era primaria que ha sufrido diversas transformaciones a lo largo de las restantes eras. Surgen cuando varios valles se unen entre sí, creando una estructura casi llana y ligeramente inclinada hacia la costa. Entre otras penillanuras, podemos destacar la zamorana-salmantina.

2. Cuenca sedimentaria

Es una gran extensión de terreno deprimido en la corteza terrestre sobre el que se han ido acumulando sedimentos desde, en el caso de las cuencas más importantes de la península ibérica,... Continuar leyendo "Conceptos Fundamentales de Geomorfología y Estructuras Geológicas" »

ATMOSFERA

LA CONTAMINACIÓ ATMOSFÈRICA

a) Les causes de la contaminació són les emissions de substàncies nocives a l’aire que procedeixen de les instal·lacions de combustió, transport, indústria i el sector agrari. b) Hi ha tres tipus principals de contaminació: la pluja àcida (precipitació causada per la mescla de combustibles amb el vapor d'H₂O de l'atmosfera); la campana de pols (boira formada per PM10 o partícules en suspensió procedents de les instal·lacions de combustió, el trànsit i algunes indústries); i la boira fotoquímica (broma ocasionada per la formació d'ozó troposfèric, arran de terra). c) Les conseqüències de la contaminació són danys a la salut humana (afeccions respiratòries i cardíaques), al medi... Continuar leyendo "Contaminació Atmosfèrica i Canvi Climàtic" »

Terratrèmols: Sisme

Definició

Un terratrèmol o sisme és una vibració produïda pel fregament de dos blocs d'una falla quan es mouen.

Elements d'un terratrèmol

• Hipocentre: El punt de la falla on s'origina el sisme.
• Epicentre: Punt de la superfície vertical a l'hipocentre on primer arriben les ones sísmiques. En aquest punt la intensitat és més forta.
• Ones sísmiques: Són les vibracions que hi ha quan es produeix el sisme.

Tipus d'ones sísmiques

• Ones primàries: Es formen en el focus, són les més ràpides i fan vibrar longitudinalment el terreny. Es propaguen en els líquids i els sòlids. Van a 5 km/segon.
• Ones secundàries: Es formen al focus, són lentes i fan vibrar el terreny transversalment. Es propaguen pels sòlids i van a 3 km/segon.

Relieve alpino

El relieve alpino es un tipo especial de relieve plegado que se desarrolla sobre rocas sedimentarias, compuestas por capas calizas y arcillosas con distintos grados de diagénesis, resultado de las enormes presiones sufridas. Su formación tuvo lugar durante la era terciaria. En la península destacan los Pirineos y los Sistemas Béticos.

Relieve herciniano

Es el relieve originado en la orogénesis herciniana, durante la cual surgieron las cordilleras hercinianas y se levantó el Macizo Hespérico. Estas cordilleras fueron erosionadas durante orogénesis posteriores, dando lugar a los actuales macizos antiguos.

Valle glaciar

Es una de las partes que conforman un glaciar. Los valles glaciares son espacios por los que circula o ha circulado... Continuar leyendo "Conceptos Fundamentales de Geomorfología y Relieve Peninsular" »

Alexander von Humboldt: Pionero de la Geografía Científica

Alexander von Humboldt (1769-1859) fue un naturalista y geógrafo prusiano de familia aristocrática. Estudió una amplia gama de disciplinas, incluyendo botánica, historia natural, mineralogía, matemáticas, física, economía y política. Sus viajes y estudios fueron fundamentales para el desarrollo de la geografía moderna.

Entre sus contribuciones más destacadas se encuentran:

• Estudios en Canarias y el Macizo Central Ibérico, reconociendo la meseta como el elemento más arcaico de la Península Ibérica.
• Expedición científico-médica por América Tropical y la cuenca del río Orinoco (Bogotá y Quito).
• Reconocimiento del Chimborazo y el Cotopaxi, y análisis de la costa pacífica

Ingurune Petrogenetiko Magmatikoak

Magmak litosferaren edo goi-mantuaren eremuetan sortzen dira; hau da, plaken dinamikak harriak urtzeko baldintza fisiko egokiak sortzen dituen eremuetan.

Zein baldintzatan sortzen da magma?

• Tenperatura gorakada: Plaka tektonikoen marruskadurak harriak zona beroagoetan eta sakonagoetan kokatzen ditu, edo mantu sakonetik datorren motots termiko baten eragina jasan dezakete.
• Presioa murriztea: Litosferaren haustura batengatik edo harri beroak sakonera gutxiagoko zona batean kokatzeagatik gertatzen da.
• Ura sartzea: Urak mineralen osagaiekin erreakzionatzen du normalean, eta urtze-tenperatura jaisten du.

Non sortzen da magma?

• Ertz dibergenteak: Dortsaletan eta kontinente-barneko riftetan dauden pitzadurak zabaldu egiten

Euskal Autonomia Erkidegoa erliebea bi unitate nagusik osatzen dute:

1.-Euskal Mendiak

Pirineoak eta Kantabriar mendikatearen ekialdeko sektorearen artean kokaturik daude. Altuera moderatukoak aro sekundario eta tertziarioko formazio sedimentarioz osatuak orogenesi alpetarraren ondorioz altxatu eta tolestu zirenak..

Ondorengo unitateak bereiz daitezke:

1.1.- Ur isurialdeen banalerroaren (mugalerro) iparraldean

Kostaldeko mendikateak

Higer lurmuturra eta Zumaia artean altxatzen diren mendiak, Jaizkibel, Ulia, Igeldo, Urgull, Mendizorrotz, oraintsuko materiaz osatuak, tertziariokoak eta altuera gutxikoak.

Itsasbazter aurreko mendikatea: Kostatik urrutiago dauden mendizerrak osatzen dutena. Eremu honetan erliebeak leuntasuna galtzen du eta mendiak garaiagoak

Tipos de Metamorfismo

• Metamorfismo de contacto: Se produce por un aumento de la temperatura.
• Metamorfismo regional: Se produce por el aumento simultáneo de la presión y de la temperatura durante largos períodos de tiempo.
• Metamorfismo dinámico: Se produce por un aumento de la presión en zonas de falla.
• Metamorfismo de enterramiento: Se produce en las cuencas sedimentarias; los materiales se depositan unos sobre otros y se forman rocas laminadas, como la pizarra o los esquistos.
• Metamorfismo metasomático: Se produce por la acción del agua, que genera cambios en la composición de la roca.

Clasificación de las Rocas Metamórficas

Rocas No Foliadas

Se originan principalmente por procesos de metamorfismo de contacto.

• Cuarcitas: Se originan a partir