Zientzia eta Filosofia: Ezagutza, Metodoa eta Harremana

Zientziaren definizioa eta oinarriak

Zientziak unibertsoko gertakari behagarri nahiz gogamenezkoen prozesuak azaltzen ditu enuntziatuen bitartez. Enuntziatu horiek legeak dira. Azalpen hauetan prozesuen kausa-ondorio harremanak deskribatzen dira. Lege multzo koherente batek teoria bat osatzen du.

Frogapen motak

• Logikoa: Aldez aurretik ezarritako premisetatik ondorio koherente bat eratorri.
• Enpirikoa (alde induktiboa): Indukzioa oinarri hartuta enuntziatu orokorrak sortu.

Teknozientzia

Ezagutza zientifikoan oinarrituta, mundua eraldatzen duten ekintza eraginkorrak burutu daitezke. Zientzia, teknika eta teknologia estuki elkarlotuta daude.

Metodo hipotetiko-deduktiboa

1. Ebazpena: Arazo bat topatu, azalpenik gabeko gertakariak behatuz.
2. Konposizioa: Azalpen posible bat bilatu, hipotesi bat formulatuz. Hipotesitik enuntziatu konkretuagoak deduzituko dira, gertakariak azaltzen dituztenak.
3. Frogapena: Hasierako hipotesitik ondorioztatutako enuntziatuak gertakariekin kontrastatu. Hipotesia egiaztatzekotan legea bihurtzen da; bestela, berriro hipotesi bat formulatu behar da.

Ezagutza filosofikoa

Filosofia bigarren mailako jakituria da, jadanik egituratutako beste jakiturietatik abiatzen baita:

• Elkarloturak: Beste jakituriek mugatutako errealitate-arlo desberdinen arteko elkarloturak ikusi nahi ditu, beraien arteko kontraesanen gainetik.
• Testuingurua: Bere garaiko kulturari lotuta dago (filosofia garaiz garaikoa, gizartez gizartekoa).
• Zeregina: Garai bakoitzaren jakituria bateratu, errealitate-arlo ezberdinak harremanetan jartzen dituzten kategoriak sortuz.

Zientziaren eta filosofiaren arteko lotura

Konparazioa

• Zientzia: Errealitatearen esparru bat aztertzen du metodo hipotetiko-deduktiboaren bidez. Ez ditu zalantzan jartzen bere arrazoibideen oinarrizko printzipioak.
• Filosofia: Errealitatearen osotasuna aztertzen du. Ez du metodo espezifikorik; metodoen baliogarritasuna zalantzan jarri eta edozein arrazoibideren oinarrizko printzipioak kritikatzen ditu.

Filosofiaren zeregina jakiturian

• Giza esperientzia osorik arrazionalki azaltzen saiatzen da.
• Arrazoizkoaren eta ez-arrazoizkoaren mugak topatzen ditu.
• Jakituria-arlo bakar baten azalpenak absolututzat hartzea eragozten du: fundamentalismoari mugak ipintzen dizkio.