Xabier Lizardi: Euskal olerkariaren bizitza eta obra

Xabier Lizardi: Biografia laburra

Xabier Lizardi Tolosan egin zituen erdi mailako ikasketak, eta Madrilen zuzenbidekoak. Tolosako enpresa bateko ardura-lanetan izan zuen ogibidea. Labur gertatu zitzaion bizitza; izan ere, gaixotasun batek eraman zuen 1933an, 37 urte zituela.

Argitaratutako lan nagusiak

• 1930-32 arteko olerkiak Biotz-begietan izeneko liburuan publikatu zituen.
• Umezurtz olerkiak (1934): bera hil ondoren, Euskaltzaleak elkarteak argitaratu zituen.

Lizardi olerkari izan zen batez ere, baina kazetari- eta antzerki-lanak ere idatzi zituen. Politikan ere jardun zuen, gerra aurretxo hartan euskalgintzak zituen beharretan parte hartuz.

Iritzi kritikoa eta estiloa

Lizardiren olerkian zaila da inoren eraginik antzematea, oso pertsonala eta bere estetikan hezurmamitua dagoelako. Batzuen ustez, ez du aurrekaririk. Beste zenbaitek, ordea, Frantziako sinbolisten eragina azpimarratzen dute: Baudelairek bezala, korrespondentzien arteko bilaketa egiten du, errealitatea sinboloen bidez sakonago ezagutu eta adierazi nahirik. Verlaine ere maisu izan zuela esaten da, olerkietan musikaltasuna bilatze-lanean.

Zergatik da Lizardi euskal liriko handienetakoa?

Argi dago Lizardi euskal lirikoetan handienetakoa dela, honako arrazoi hauek medio:

• Hizkera poetiko berria sortzeko hizkuntzak dituen aukerak bilatzen ditu.
• Hizkuntzaren erabileran duen malgutasuna aipagarria da: hiperbatona, paralelismoa (orokorrean, baliabide asko erabiltzen ditu).
• Hizkuntzaz baliatuz lortzen duen musikaltasuna.

Aipatzekoa da A. Valverdek, B. Lertxundik eta X. Letek Lizardiren olerki batzuk musikatu izanak jende askok zarauztar olerkaria ezagutzea eta begiko izatea ekarri duela.

Lizardiren olerkigintzaren sustraiak

Lizardiren olerkiak erromantizismoan ditu bere sustraiak. Arrese Beitiarekin hasi eta Lizardiraino, etenik gabeko bidelagun dira asaba zaharrak, zuhaitz ihartuak, baratzeak…, euskararen eta herriaren egoera islatzen zuten metaforak eta imajinak. Baina Lizardirekin euskarak mintzaira poetikoaren alfabeto berri bat lortu zuen: Lizardik bere-berea duen mitologia eratu zuen. Pertsonifikazioaz baliatuz, pertsonaren, herriaren eta naturaren harremanak bizitzaren, heriotzaren eta berpizkundearen ardatzean biltzen ditu.