Velázquez eta Goya: Bi Pintura Maisulan Analisia

Las Meninas (1656), Diego Velázquez y Silva

Identifikazioa: Azken garaiko obra, Pradon gordea. Espainiako pintura barrokoa, XVII. mendea.

Testuinguru historikoa

Berpizkundearen eta neoklasizismoaren artean kokatzen den garaia (1600-1750).

1. Arteen loraldia

Musikan Bach eta Vivaldi, literaturan Shakespeare eta Quevedo, eta filosofian Descartes nabarmendu ziren.

2. Katoliko eta protestanteen arteko lehia

Protestanteak (Lutero, Calvino) eta katolikoak (jesuitak eta 1563ko Trentoko Kontzilioa, kontrareforma) gatazka erlijioso eta politiko bihurtu ziren, gerran amaituz.

3. Velázquez

Aita portugaldarra eta ama sevillarra. Pacheco maisuaren ikaslea izan zen, eta geroago haren alabarekin ezkondu zen. Arrakasta handia lortu zuen: Gorteko pintorea, Felipe IV.aren konfiantzako laguna, Santiagoko Ordenako zaldun eta Hondarribian hil zen.

Karrera Sevillan eta Madrilen garatu zen. Italiara bidaiatu zen eta eragin handia jaso zuen. Obra garrantzitsuenak Iruleak eta Meninak dira.

Ikonografia

Ikonografia konplexua da, eta interpretazio desberdinak daude. J. Brownen ustez, Velázquez bere estudioan dago, Margarita infanta eta meninak ikusten ari dira. Gelan erregea eta erreginak sartzen dira, ispiluan ikusiak. Pertsonaien erreakzioak ere irudikatzen dira: batzuek ez dute ohartzen (ura ematen dion meninа eta Nikolasito Pertusato txakurra zirikatzen), beste batzuek bai (Mari Bárbola nanoa, atean dagoena, Velázquez eta Margarita infanta).

Generoa eta teknika

Konplexua: autorretratua, talde-erretratua eta gorteko erretratua batera. Olio-pintura lienzo gainean, formatu handikoa.

Konposizioa

Madrilgo Alcázar jauregiko gela batean kokatua. Paretetako koadroak (Rubens-en obrak) ere agertzen dira. Konposizio oso landua eta trebetasun handiz egina:

• Ikuslea gelaren alde batetik ikusten ari balitz bezala, hiru paretak dituen kutxa baten antzera.
• Pertsonaia gehienak beheko aldean eta eskuinean.

Sakontasuna lortzeko baliabideak

• Perspektiba lineala, ihes-puntua atean.
• Plano desberdinak eta argi-iluntasunen indarra.
• Koadroaren aurrealdean espazio librea.
• Aire-perspektiba: pertsonaien artean airea dagoela dirudi.

Lerroak: bertikalak eta horizontalak (koadroak), kurbak.

Argia

Izaera erreala du, leihoetatik eta ateatik sartzen da. Hiru foku daude (bi leihotik, bat ateatik), sakontasuna lortzeko.

Koloreak

Kolore hotzak nagusi dira: grisak, urdinak. Gorri batzuk ere badaude.

Pintzelada

Aplikazio desberdinak: askea eta arina nagusitzen da, inpresionismoaren aurrekari bezala. Urrundu ahala pintzelada askeagoa da.

Balorazioa

Velázquezen koadro onena dela uste da. Aire-perspektiba lortu zuen, pintzelada arinarekin margotu zuen, eta bozetorik gabe pintatu zuen. Pintorea bere garrantzia azpimarratzen du: Erregearen familiarekin dago, zaldun bezala jantzita, dotore, goi-funtzionarioa da, ez artisaua.

Maiatzaren 3ko fusilamenduak (1814), Francisco de Goya

Identifikazioa: Goya. Maiatzaren 3ko fusilamenduak ("Moncloako fusilamenduak"). Espainiako XIX. mendeko pintura. Goyaren bigarren epealdia. Madril, Pradoa.

Testuinguru historikoa

Fuendetodosen (Zaragoza) jaio zen, 1746an. Lucas Jordán irakaslea eta José Luzán maisua izan zituen. 40 urtez pintore kostumbristaa izan zen, Mengsen agindupean tapizak egiten.

1790ean gorra gelditu zen, bakardadean eta isolamenduan. Gauzen alde iluna eta ezkorra ikusi zuen, baina bere enkarguak ez zituen ahaztu. Osunako dukesaren babesean, Carlos IV.aren pintore izendatu zuten; arrakasta eta bizitza erosoa lortu zituen.

1808an Independentzia Gerrarekin ikuspegi ezkorra areagotu zen. Bere obretan gizakien krudelkeria eta sufrimendua irudikatu zituen. Fernando VII.aren absolutismoarekin "Quinta del Sordo" etxean isolatu zen. 1823an Bordelera joan zen, eta erbestean hil zen 1828an.

Ikonografia

Independentzia Gerrako benetako pasarte bat deskribatzen du: 1808ko maiatzaren 3an gertatutakoa. Gauean, frantsesek gizonak fusilatu zituzten Moncloa auzoan.

Iritzi desberdinak daude: a) pintura abertzalea; b) gerraren bortizkeria, pertsonaien jarrerekin.

Teknika

Olio-pintura lienzo gainean. Formatu handia.

Konposizioa

Bi zatitan banatua:

• Eskuinean, frantsesak: bizkarra ematen diote ikusleari. Uniformeek anonimato koldarra sinbolizatzen dute. Jarrerak oso antzekoak eta zurrunak dira; eskuan fusila, hanka bat aurrera. Soldaduek ez dute kontzientziarik; gizakiak ez dirudite. Kolore ilunak eta hotzak.
• Ezkerrean, espainiarrak: pertsonaiak aurrez ikusten dira. Jarrera indibidualak, hau da, ikerketa psikologikoa: bakoitzak heriotzaren aurrean jarrera bat du (beldurra, errukia, ausardia...).

Koloreak

Frantsesak: kolore ilunak. Espainiarrak: kolore apalak eta erdikoak, eta kolore biziak eta indartsuak (horia, zuria), gorriarekin odola irudikatuz.

Bigarren epealdiko lana denez, teknika askea erabiltzen du: pintzelada azkarrak eta beltzaren teknika.

Argia

Eszena gauean garatzen da. Nahiko tenebrista da. Argiztapena foku artifizial batekin justifikatzen da. Eszenaren benetako protagonistak argiztatzen dira: erdiko pertsonaia, zuriz jantzia (koadro osoaren sinboloa); inguruko hildakoek kutsu dramatikoa areagotzen dute.

Balorazioa

Goyaren bigarren epealdia da. Ikuspuntu ezkorra: gerrarekin eta absolutismoarekin nazkatuta. Abertzale lanen artean kokatzen da. Goyaren izaera sailkaezina da, eta ez dago barrokoaren, neoklasizismoaren edo erromantizismoaren barruan. Eragin handia izan zuen aro garaikidean: inpresionismoan, expresionismoan eta surrealismoan.