Testuaren kohesioa eta koherentzia

Kohesioa

Testuko zatiak elkarrekin lotzen dituen lotura-prozedura da, azalari eta kateaketa formalari begira dagoena.

Kohesio motak

• Perpaus mailakoa (lotura gramatikala)

  Perpaus barruko hitz, sintagma eta proposizioak lotzeko moduak dira, horretarako postposizioak, juntagailuak eta menderagailuak erabiltzen direlarik.

• Testu mailakoa

  Testuko pasarte eta elementuak lotu eta soldatzen dira. Testuaren egiturari begira dago.

  • Erreferentziazkoak (Anafora)

    Lehendik aipatutako elementu bati hurrengo perpausean berriro erreferentzia egitea da. Erreferentzia horrek ematen dio kohesioa testuari, eta hainbat modutan egin daiteke:

    • Pronominalizazioa

      Beste baten ordezko lana egiten duten elementu linguistikoak dira, oso erabilia (adibidez, pertsona-izenordainak, aditzondoak, makulu-hitzak).

    • Ordezkapen lexikala

      Aberastasuna eta aldakortasun ahalmena erakusten du.

      • Sinonimia: Esanahi bereko hitza erabiltzea.
      • Hiperonimia: Eremu semantiko zabalagoa duen ordezkoa tartekatzea.
      • Hiponimia: Esanahi estuagoa duen ordezkoa tartekatzea.
      • Perifrasia: Ordezkapen lana hitz-multzo batek egitea da.

    • Elipsia

      Elementu bat esan gabe uztea da.

    • Determinazioa

      Determinatzaileek (artikuluak, erakusleak eta zenbatzaileak) kohesio-lana egiten dute testuan.

    • Hitzen errepikapena

  • Konexio mekanismoak

    • Antolatzaileak

      Testua egituratzeko eta antolatzeko balio duten hitzak eta hitz-multzoak dira, planifikazio orokorra eta atalak testuratzerakoan jartzen ditugun bitarteko linguistikoak. Lortu nahi dugun testu-egituraren arabera aukeratuko ditugu antolatzaileak. Kategoria gramatikal askotako osagaiak erabiltzen dira (aditzondoak eta esaera adberbialak, zenbatzaileak, aditzak, izenak, etab.).

    • Lokailuak

      Juntagailuak (kohesio gramatikala): eta, edo, baina, etab.

      Lokailuak: Testuko lotura semantikoak bideratzeko lotura-elementuak dira, aurreko edo ondorengo perpausei begira daudenak. Motak hauek dira:

      • Emendiozkoak: (ere bai, baita ere, etab.)
      • Hautakariak: (bestela, osterantzean, etab.)
      • Aurkaritzakoak: (berriz, ordea, etab.)
      • Ondoriozkoak: (beraz, honela, etab.)
      • Kausazkoak: (izan ere, etab.)

Koherentzia

Testuaren edukiari ematen zaion ordenamendu logikoa da.

Koherentziaren zimenduak

• Gaia: Zertaz ari garen. Erlazio tematikoa eta kontraesan eza dira.
• Gaiaren progresioa: Testuko ideien ordena da.
• Testu mota edo generoa: Ipuina, iragarkia, eskema, iritzi-artikulua, etab.
• Testu tipoa: Konbertsazionala, narratiboa, deskriptiboa, azalpenezkoa, argudiozkoa, instrukziozkoa, erretoriko-poetikoa, etab.

Perpaus motak

Perpaus bakunak edo elkartuak daude.

Perpaus elkartuak

• Juntadurazko perpausak

  Maila bereko bi perpaus elkartzean sortzen dira, juntagailuen bidez. Juntagailuak erabiltzen ez direnean, alborakuntza izena ematen zaio.

  Juntagailuz egindakoak

  • Emendiozkoak: (eta)
  • Hautakariak: (edo, edota, ala, nahiz, zein, etab.)
  • Aurkariak: (baina, ezik, baino, ezpada, etab.)

  Alborakuntzaz egindakoak

  Hitzen alboratze hutsez egindakoak dira (, ; bai... bai, hala...nola, etab.).

• Menderakuntzazko perpausak

  Perpaus bat beste baten barnean osagai gisa txertatzen da. Bat perpaus nagusia da eta bestea mendekoa, mendekoa menderagailuz txertatzen delarik.

  Izen sintagmaren funtziozkoak

  Zer, zerk, zeri galderen erantzuna izan ohi da.

  • Konpletiboak: (-(e)LA, -(e)NIK). Adibidez: Izebak eguraldi ederra dagoela esan du.
  • Zehar galderak: (ea, -en, -en ala ez). Adibidez: Badakigu noiz izango den.

  Adjektibo funtziozkoak

  • Perpaus erlatiboak: (-(e)N, -TAKO (-DAKO), -(R)IKO). Adibidez: Zuk egindako proposamena onartu dute; zuk egin duzun proposamena onartu dute.
  • Perpaus osagarri izenlagunak: Adibidez: Pailazoa egiten ibili zarelako kontua zabaldu da; zutik zaudeneko lurraren jabe ez zara; abortua legeztatzearen aldekoak dira.

  Adizlagun funtziozkoak

  • Denborazkoak: Adibidez: Atzo jende asko zebilen kalean; handik irten nintzenean jende asko zebilen.
  • Moduzkoak: Adibidez: Zuk esan duzun bezala egin dugu.
  • Konparaziozkoak: Adibidez: Ez da dirudien bezain gogorra.
  • Helburuzkoak: Adibidez: Liburua eman digute, aste honetan irakurtzeko.
  • Kausazkoak: Adibidez: Ikasgelan jan dugulako bota gaituzte.
  • Baldintzazkoak: Adibidez: Berak zuei goitik behera bat utziz gero, demasekoa hartuko zenuke.
  • Kontzesiboak: Adibidez: Zoratuta dagoela dirudien arren, oso azkarra omen da.
  • Ondoriozkoak: Adibidez: Hain ondo mintzatu zen, non ez baitzuen...