Substantzia Bakunak eta Konposatu Bitarrak

SUBSTANTZIA BAKUNAK

•Substantzia metalikoak (kristal metalikoak) eta gas geldoak elementuaren ikurraren bidez formulatzen dira, eta izendatu, berriz, elementuaren izenaren bidez.

• Substantzia molekular bakunak (elementu bereko hainbat atomoz osaturik daudenak) elementuaren izenaren aurrean atomo-kopurua adierazten duen aurrizkia ipintzen da.

Konposatu Bitarrak

Bi elementu kimikoren atomoak elkartzean sortzen dira. Horietako batek oxidazio-zenbaki positiboa izango du; besteak, oxidazio-zenbaki negatiboa. 

Idatz dezagun F-a eta Ca-a elkartzerakoan sortzen den konposatuaren formula. • Idazten den lehendabiziko ikurra oxidazio-zenbakia positiboa daukan elementuarena da.

Elkartrukatzen dira zenbakiak eta azpiindize gisa idazten dira, ikurrik gabe.

NOMEKLATURAK:

Gaur egun, hiru nomenklatura erabiltzen dira kimika ez-organikoan: - Nomenklatura sistematikoa: Nomenklatura berriena. Nomenklatura guztiak batzeko proposatutako nomenklatura da, eta egun erabiltzen dena. - Stock-en nomenklatura: Tarteko nomenklatura da. - Nomenklatura tradizionala: Nomenklatura zaharrena. Erabilera oso zabaldua dagoen kasuetan onartzen da. Nomenklatura sistematikoa Zenbakizko zenbait aurrizki erabiltzen dira konposatuen formuletan elementu bakoitzetik zenbat atomo dauden adierazteko.

Aurrizkia mono- di- tri- tetra- penta- hexa- hepta 

                bat      bi  hiru  lau   bost      sei     zazpI

Stock-en nomenklatura Lehendabizi idazten den elementuak oxidazio-zenbaki bat baino gehiago baditu, parentesien artean eta erromatar zenbakitan jartzen da konposatu horretan erabiltzen duena, izenaren ondoan eta tartean zuriunerik utzi gabe.

OXIGENOAREN KONPOSATUAK:

Oxigenoak beste elementuekin (17. taldekoak izan ezik) osatzen dituen konposatuei OXIDO deritze. Konbinazio horien formuletan O-a eskuinaldean idatzi behar da.

- Fe2O3 konposatua izendatu. Nomenklatura sistematikoa: Bi burdina atomo eta hiru oxigeno atomo daudenez, burdina hitzaren aurretik di- aurrizkia jarri beharko da, eta oxido hitzaren aurretik, berriz, tri- aurrizkia. Beraz, diburdina trioxidoa. Stock-en nomenklatura: azpiindizeak oxidazio-zenbakiak elkartrukatuz lortzen direnez, b urdinaren oxidazio-zenbakia konposatu horretan +3 da, eta bi oxidazio-zenbaki dituenez (+2 eta +3) parentesia ipini behar da. Beraz, burdina(III) oxidoa.

Formulatu sufre trioxidoa. Izenak dioen bezala, sufre atomo bat eta hiru oxigeno atomo daude; beraz, SO3. - Formulatu platino(IV) oxidoa. (+4) (-2) elkartrukatu sinplifikatu Pt O Pt2O4 PtO2.

nola formulatu?

O5Cl2 konposatua izendatu. Nomenklatura sistematikoa: Bost oxigeno atomo eta bi kloro atomo daudenez, oxigeno hitzaren aurretik penta- aurrizkia jarri beharko da, eta kloruro hitzaren aurretik, berriz, di-. Beraz, pentaoxigeno dikloruroa. - Formulatu oxigeno dibromuroa. Izenak dioen bezala, oxigeno atomo bat eta bi bromo atomo daude; beraz, OBr2.

HIDROGENOAREN KOMPOSATUAK:

Hidrogenoa 1 6. eta 17. taldeetako elementuekin konbinatzen denean, formulan H-a ezkerraldean idazten da. Elementua oxidazio-zenbaki negatiboarekin aritzen da.

Gidatutako ariketak:

- HCl konposatua izendatu. Nomenklatura sistematikoa: Hidrogenoaren azpiindizea 1 denez ez da aurrizkia ipintzen. Beraz, hidrogeno kloruroa.

Nomenklatura tradizionala: Elementua kloroa denez, azido klorhidrikoa.

- Formulatu dihidrogeno sulfuroa. Izenak dioen bezala, bi hidrogeno atomo eta sufre atomo bat daude; beraz, H2S.

- Formulatu azido iodhidrikoa. Hidrogenoa eta iodoa dira elementuak; hidrogenoak +1 oxidazio-zenbakia erabiltzen du

KONPOSATU BITARRAK: Esan bezala, lehendabizi oxidazio-zenbakia positiboa duen elementua idazten da eta ondoren, oxidazio-zenbakia negatiboa duena. 

H:hidrogenoa

He:helioa

C: karbonoa

Cu:Kobrea

Hg:merkurioa

Br:bromoa

Ag:zilarra

Au:urrea

Ni: nikela

N: nitrogenoa

Na: sodioa

Be: berilioa

O: oxigenoa

F:fluorra

K: potasioa

Se: selenioa

Rb: rubidioa

Si: sizilioa

Cd:Kadmioa

Cs: zesioa

Zn: zinka

P:fosforoa

Sn: Eztainua

Te: telurioa

Pd: paladioa

Ar:argona

Ne:neona

Kr: kriptona

Rn: radoia

Xe: xenoia

Mn: manganesoa