Subiranotasun nazionala

Enviado por Chuletator online y clasificado en Historia

Escrito el en vasco con un tamaño de 7,11 KB

 

Isabel II.Aren erreginaldia


Espartero jeneralak alde egin zuenean, Gorteek adin nagusitasuna ezagutu behar izan zioten Isabel II.Ari, nahiz eta 13 urte besterik ez zituen. Bere erreginaldian behin betiko finkatuta geratu zen estatu liberala, zentralista eta joera moderatukoa, nekazaritza eta finantza arloko oligarken interesekin bat zetorrena.

Euskal Herrian, foruak konstituzio erregimen berriari egokitzeko, negoziazioak egiten jarraitu zuten.


Isabel II.Aren erreginaldiko lehenengo 10 urteetan moderatuak egon ziren boterean, bereziki Narvaez. Liberalismo moderatuen jarduera aipagarrienak 1845ean konstituzio berria eratzea, ogasunari egindako erreforma sakona eta Udalen lege berria onartzea( tokiko agintea gobernuaren ordezkari ahaltsuei aitortzen ziena) ziren. Euskal lurraldeetan ere ezarri zuten lege hori. Vatikanoak bere ondasun guztiak desamortizatzea onartu zuen, prentsari zentsura ezarri zioten eta guardia zibila sortu zuten, Milizia Nazionala deseginez.

Euskal lurraldeetan, Pedro Egañaren lanari esker berriro indarrean jarri ziren Foru aldundiak eta Batzar Orokorrak, baina ez pase foralak.


Gobernuaren jarrera errepresiboa eta moderatuek hauteskundeak manipulatzen zituztela ikusita oposizioko kide progresista ezkertiarrenak alderdi demokrata sortu zuten. Talde horren barruan errepublikarrak eta sozialistak bereizten ziren. Mugimendu guztiak Narvaezek gogor zapaldu zituen. 1852an Murillok konstituzio proiektu atzerakoi bat aurkeztu zuen, koroaren eskumenak areagotzea eta Gorteei boterea kentzea proposatzen zuena. Proposamen haren kontrako erreakzio bizia sortu zen, eta Bravo Murillok dimititu egin zuen.


1854an, Canovas del Castillok, Manzanaresko agiria idatzi zuen, erreforma erradikalagoak eskatuz. Iraultza mugimenduarekin bat egin zuten progresistek, demokratek eta errepublikarrek, eta horrela matxinada erradikalak egin zituzten zenbait hiritan eta batzorde iraultzaileak eratu zituzten.


Hau ikusita, Isabel II.Ak Espartero jeneralari agindu zion gobernua zuzentzeko. Honela hauteskunde sistema jarri zuten berriz ere boterean eta gizonezko gehiagok izan zuten politikan parte hartzeko eskubidea. Baina Biurteko Progresistan egonkortasunik ezak jarraitu zuen politikan, hainbat sektoretan zegoen  etsipenaren ondorioz, aldaketa iraultzaileagoak eta gizarte erreforma sakonagoak nahi zituztenak. 1856an Esparterok dimititu ondoren O’Donnelli agindu zion gobernua eratzeko, honela modernismo ziklo berria hasi zen.

Hego Euskal Herrian, burgesiak jarrera liberal kontserbadoreagoa hartu zuen, ekonomiaren garapena bermatzeko. Aberats foruzaleak ere liberal moderatuetara bildu ziren, Foru batzuen aldekoak zirelako ia egonkortasun handiko sistema osatu zutelako.


Agintean luzaro egon ez ziren arren, progresistek garrantzi handiko ekimenak egin zituzten legegintzan, administrazioan, ekonomian eta finantzetan, baina beraien hainbat helburu ez ziren aplikatu. 1856ko konstituzioa idatzi zuten, “non nata” izena jarri zioten ez baitzuten aldarrikatu. Desamortizazioko lege bat ere sustatu zuten, Estatuaren eta Udalen ondasunei eragiten ziena. Aldi berean, finantza sistema zabaldu eta atzerriko kapitala erakarri zuten legeak arautu zituzten, eta burdinbidearen eraikuntza sustatu zuten. Neurri librekanbista haien bidez, estatuko ogasunaren diru sarrerak handitzea, azpiegiturak hobetzea eta industriaren garapena sustatzea bilatzen zuten.


1845eko konstituzioa berriz ere indarrean ezarri zen, Milizia Nazionala desegin zen, eta hamarraldi moderatuko legedia ezarri zen berriro. Lehen urteetan O’Donnell eta Narvaezek txandaka egon ziren gobernuan, baina 1858-1863 bitartean Batasun Liberala alderdi zentrista berriak kontrolatu zuen gobernua. Aldi op aroa izan zen, Europan bezala. Baina moderatuek berriz ere berreskuratu zuten boterea eta politikan egongaiztasuna nagusitu zen, alderdien zatiketa gero eta nabarmenagoaren ondorioz. Hauteskunde iruzurra zela eta, progresistak eta demokratak joko politikotik kanpo gelditu ziren.

Euskal Herrian, foruzaletasuna gero eta erro sakonagoak egiten joan zen liberal moderatuen eta progresisten artean. Bai burgesentzat, bai lurjabe aberatsentzat, oso mesedegarri ziren Foruetatik etortzen ziren autogobernua eta zerga arloko berezitasunak.

Europan 1866an hasitako krisi ekonomikoak, kiebra eta hornidura krisia eragin zituen eta horrek egoera politiko eta sozial liskartsua handitu zuen. Narvaezen eta Bravoren azken gobernu moderatuek gogor zapaldu zituzten erregimenaren kontrako protestak eta militar matxinadak. Erantzunez progresistak, demokratak, errepublikanoak eta Batasun liberalekoak Primen zuzendaritzapean elkartu ziren, Isabelen erregimena erorrarazteko.


1868ko iraultzarekin, La Gloriosa, liberalismo demokratikoa ezarri zen Espainian, eta 1874ra arte iraun zuen indarrean. Nolanahi ere, alderdi politikoen zatiketak, eta karlistek eta kantonalistek arma bidez egindako oposizioak eredu demokratiko berriaren porrota ekarri zuen.


Entradas relacionadas: