Soziologiaren Oinarrizko Kontzeptuak eta Gizarte Modernoa

Gizartearen Azterketa: Oinarrizko Kontzeptuak

Sen ona: "Mundu guztiak" partekatzen dituen eta begi-bistakoak zein naturalak diruditen ideia-multzoa da. Ez da kontzeptu neutral bat: soziala eta historikoa da (denborarekin aldatu egiten da), eta botere-harremanek zeharkatzen dute. Sen onak eguneroko bizitza antolatzen du, eta soziologiaren lana ideia horiek zalantzan jartzea da.

Begirada Soziologikoa vs. Indibiduala

Begirada soziologikoa: Errealitateari begi-bistakotik haratago begiratzea da. Normala, naturala edo saihestezina dirudiena zalantzan jartzen du, eta banakako esperientziak gizarte-dinamikekin lotzen ditu. Begirada honek prozesuen nondik norakoak bilatzen ditu, egunerokoa "desnaturalizatuz".

Begirada indibiduala: Begirada soziologikoaren aurkakoa da. Ikuspuntu honetatik, gertaerak erabaki orokortzat, norbanakoen esfortzu gisa edo erru/meritu pertsonal gisa ikusten dira. Ez ditu baldintza sozialak, egiturak edo desberdintasunaren testuingurua kontuan hartzen.

Sozializazioa, Subjektibotasuna eta Ordena

Sozializazioa: Pertsonek arauak, balioak eta gizarte-itxaropenak ikasteko eta barneratzeko prozesua da. Honen bidez, gizabanakoak "gizartean moldatzeko gai" diren subjektu bihurtzen dira (gizarteratzea). Sozializazioa gizartea eta biografia lotzen dituen zubia da, gizarte-ordena esperientzia pertsonal bihurtzen duelako.

Subjektibotasuna: Norbere burua ikusteko, sentitzeko, mundua interpretatzeko eta jarduteko sozialki ekoiztutako modua da. Ez da zerbait naturala edo psikologiko hutsa; sozializazioaren bidez eraikitzen da, gizarteak zer desiratu edo zer beldurtu behar dugun irakasten digun heinean.

Gizarte ordena: Gizarteak egonkor funtzionatzeko duen modua da. Ez da soilik kanpotik inposatzen; pertsonek modu jakin batzuetan jokatzen, sentitzen eta pentsatzen ikasten dutelako (sozializazioaren bidez) barrutik erreproduzitzen da. Gizarte-erakundeek (familia, eskola, lana) ordena hau egituratzen dute, portaerak aurreikusgarri bihurtuz eta ziurgabetasuna murriztuz.

Modernitatea eta Antolaketa Politikoa

Modernitatea: Ez da garai kronologiko bat bakarrik, gizartearen antolaketa-logika berri bat baizik. Antzinako Erregimenaren haustura dakar eta prozesu estruktural gisa definitzen da: boterearen zentralizazioa (burokrazia), arrazionalizazioa, sekularizazioa eta merkatuaren hedapena (kapitalismoa) ditu ezaugarri nagusi.

Egitura Politikoa eta Herritartasuna

Orden politikoa: Modernitatean, ordena hau Konstituzioan, herritartasunean eta eskubideetan (zibilak, politikoak eta sozialak) oinarritzen da. Boterea ez da pertsonala, lege-arrazionala baizik, eta zilegitasuna herritarren onarpenean eta hauteskundeetan oinarritzen da.

Herritartasuna: Estatuaren eta pertsonen arteko harreman politiko eta estatus juridiko bat da. Komunitate politiko baten muga ezartzen du ("barruan" nor dagoen definituz) eta eskubide-multzo bat aitortzen du. Iturriek herritartasun formala (legeak dioena) eta herritartasun erreala (eskubide horiek gauzatzeko gaitasuna) bereizten dituzte.

Parte-hartzea eta Gatazka Soziala

Parte-hartze politikoa: Herritarrek politikan eragiteko dituzten bideak dira. Instituzionala (bozkatzea, alderdietan edo sindikatuetan parte hartzea) edo ez-konbentzionala (manifestazioak, grebak, aktibismo digitala) izan daiteke. Demokrazia modernoetan, parte-hartze hau ordezkaritzaren bidez artikulatzen da normalean.

Gatazka: Ez da anomalia bat, bizitza sozialaren dimentsio normala eta egiturazkoa baizik. Interes kontrajarrietatik eta botere-desorekatik sortzen da. Gatazka politizatu egiten da esperientzia indibidual bat injustizia gisa definitu eta kategoria kolektibo bihurtzen denean.

Mobilizazioa eta Errepertorioa: Mobilizazioa helburu komun baten aldeko ekintza kolektibo koordinatua da. Errepertorioak, berriz, mobilizazio hori aurrera eramateko erabiltzen diren praktika edo forma espezifikoak dira (manifestazioak, itxialdiak, hashtag-ak, etab.). Errepertorioak aldatu egiten dira testuinguru historikoaren eta teknologiaren arabera.

Mugimendu sozialak: Gizarte-aldaketa bultzatzeko edo eragozteko sortutako ekintza kolektibo iraunkorrak dira. Hiru osagai nagusi dituzte: identitate kolektiboa, diskurtso edo interpretazio politiko bat, eta mobilizazio-praktikak (errepertorioak).

Instituzionalizazio Prozesuak

• Instituzionalizazioa: Gatazkak edo mugimendu baten aldarrikapenak egitura politiko ofizialetan txertatzen direnean gertatzen da (lege berriak, ministerioak sortzea, etab.).
• Desinstituzionalizazioa: Ordena instituzionala ahultzen denean gertatzen da: arauek indarra galtzen dute eta gatazkak berriro ere instituzioetatik kanpo (kalean) agertzen dira, sarritan ordezkaritza-krisiaren ondorioz.

Ekonomia eta Lanaren Mundu Globala

Kapitalismoa: Ondasunak eta zerbitzuak merkatuan ekoizten dituen sistema ekonomikoa da, irabazia lortzeko helburuarekin. Lau oinarri nagusi ditu: jabetza pribatua, merkatua, lan soldatapekoa eta kapital-metaketa. Sistemak gizarte-egitura eta klase sozialak antolatzen ditu, baliabideen kontrola talde jakin batzuen esku utziz.

Globalizazioa: Jarduera ekonomikoak nazioarteko eskalan antolatzea da, merkatuen, kapitalaren eta ekoizpenaren integrazioaren bidez. Ezaugarri nagusiak kapitalaren mugikortasun handia, ekoizpen-kate globalak eta herrialdeen arteko interdependentzia dira.

Produkzio Kateak eta Deslokalizazioa

• Produkzio-kate globala: Produktu baten ekoizpena hainbat fasetan banatzea eta fase bakoitza herrialde desberdin batean kokatzea da.
• Deslokalizazioa: Enpresek ekoizpena herrialde batetik bestera eramatea da, batez ere lan-kostuak murrizteko edo lan-baldintza malguagoak aprobetxatzeko.
• Balio-katea: Fase guztiek ez dute balio bera; diseinuak eta teknologiak balio handia sortzen dute (Ipar Globalean), eta fabrikazioak balio txikiagoa (Hego Globalean).

Zaintza eta Prekarietatea

Zaintza-lana: Bizitza sostengatzeko beharrezkoak diren lanak dira (etxeko lanak, zaintza zuzena, emozioen kudeaketa). Gizartea mantentzeko funtsezkoak izan arren, askotan ikusezinak eta gutxi baloratuak dira, eta gehienetan emakumeek egiten dituzte.

Prekarietatea (lana): Lan eta bizi-baldintza ezegonkorren hedapena da (segurtasun falta, eskubide ahulak). Ez da egoera isolatu bat, bizitza osoari eragiten dion prozesu sozial bat baizik. Bereziki gazteei, emakumeei eta migratuei eragiten die.

Modernitatearen Bilakaera eta Erlijioa

Sekularizazioa: Modernitatearekin lotutako prozesu sozial bat da, non erlijioak gizartean duen garrantzia aldatzen den. Hiru azpiprozesu ditu: munduaren arrazionalizazioa, erlijioaren pribatizazioa eta praktika erlijioso instituzionalaren beherakada.

Indibidualizazioa: Norbanakoa gizartearen erabaki-unitate nagusi bihurtzen duen prozesu historikoa da. Bizitza ez dago tradizioak aurrez markatuta; pertsona bakoitza da bere ibilbidearen eta identitatearen arduraduna ("identitatea proiektu gisa").

Teknologia eta Digitalizazioa

Teknologia: Gizartea antolatzeko modu bat da, ez objektu-multzo soil bat. Aro bakoitzak bere teknologia du, eta horrek pertsonen arteko harremanak, denbora eta espazioa berrantolatzen ditu.

Digitalizazioa: Edukiak, informazioa eta zerbitzuak formatu digitalera pasatzea da. Honek gizarte-jarduerak kudeatzeko modu berriak sortzen ditu, "plataformizazioa" deiturikoa bultzatuz.

Erlijioaren Forma Berriak

• Pribatizazioa: Erlijioa bizitza publikotik kontzientzia pertsonalera eta eremu pribatura pasatzea da.
• Gainbehera eta Sinkretismoa: Gainbeherak praktika instituzionalaren jaitsiera dakar; sinkretismoak, berriz, sinesmen eta praktika ezberdinak nahastea (adibidez, Santa Muerte).
• Pluralismo erlijiosoa: Erlijio bakar baten monopolioa amaitzea eta aukera anitzeko "merkatu erlijioso" bat sortzea da.
• Espiritualitatea: Erlijio instituzional klasikoen aurrean agertzen diren forma berriak (yoga, mindfulness). "Believing without belonging" logikari erantzuten dio: sinetsi bai, baina praktikatu edo kidetu gabe.