Soziolinguistika: Kontzeptuak eta UNESCOren Irizpideak

Soziolinguistikako Oinarrizko Kontzeptuak

Soziolinguistika: Hizkuntzak bere testuinguru sozialean aztertzen dituen hizkuntzalaritzaren adarra da.

Hizkuntza Motak eta Transmisioa

Hizkuntza txikia: Hiztun gutxi dituen hizkuntza; hiztun kopuru handi batera iristen ez dena.

Hizkuntza handia: Hiztun asko dituen hizkuntza.

Hizkuntza-transmisioa: Komunitate bateko hiztunek seme-alabei euren hizkuntza irakastea; horren bitartez, istorio bat, antolaketa sozial bat eta kultura baten jarraipena ziurtatzeko.

Hiztun-komunitatea: Lehen hizkuntza bera duten edo hizkuntza berean mintzatzen diren pertsonen multzoa.

Ama-hizkuntza: Lehen hizkuntza, haurrak etxean gurasoengandik ikasitakoa. Haurtzaroan lehenbizi ikasitako eta gero erabiltzen jarraitzen den hizkuntza.

Egoera Soziolinguistikoa eta Erabilera

Hizkuntza-normalizazioa: Minorizatuta dagoen hizkuntza bat egoera horretatik atera eta gizarte-esparru zein funtzio guztietara hedatzeko prozesua.

Hizkuntza funtzionala: Eremu eta funtzio formal nahiz informaletan erabiltzen den hizkuntza.

Diglosia: Ukipen-egoeran dauden bi hizkuntzaren edo hizkuntza-aldaeren arteko mendekotasun-egoera. Aldaera horiek funtzio desberdinetarako erabiltzen dira: bata, funtzio formaletarako (administrazioa, hezkuntza, hedabideak); eta bestea, informaletarako (familia, lagunartea).

Gaitasun Linguistikoa eta Estatusa

• Elebakarra: Hizkuntza bakarra hitz egiten duena.
• Elebiduna: Bi hizkuntza hitz egiten dituena.
• Eleanitza: Bi hizkuntza baino gehiago hitz egiten dituena.
• Hizkuntza ofiziala: Legez aitortuta dagoen hizkuntza.
• Dialektoa: Hizkuntza baten aldaera edo hizkuntza bat hitz egiteko modu espezifikoa.
• Hizkuntza estandarra: Eremu formalean erabiltzen den hizkuntza-eredua.

UNESCOren Irizpideak

Hizkuntzen bizitasuna neurtzeko UNESCOk proposatutako faktoreak:

1. Hiztun kopuru absolutua.
2. Hizkuntza-komunitate horretako hiztun kopurua biztanleekiko.
3. Hiztun-komunitateko hiztunen jarrera hizkuntzarekiko.
4. Hizkuntzaren aukera eremu berrietara eta komunikabideetara hedatzeko.
5. Hizkuntza horretan egindako dokumentuen izaera eta kalitatea.
6. Hizkuntza horretan irakasteko eta hizkuntza bera ikasteko dauden material didaktikoen aukerak.
7. Hizkuntzaren egoera erabilera-eremu ezberdinetan.
8. Gobernuek eta erakundeek hizkuntzarekiko dituzten politikak eta jarrerak.
9. Hizkuntzaren belaunaldien arteko transmisioa.