Soziolinguistika: Hizkuntza eta Testuinguru Soziala

Soziolinguistika

Hizkuntzaren eta testuinguru sozialaren arteko erlazioa aztertzen duen diziplina.

3 oinarrizko ikerketa-foku

• Hizkuntzen erabilerak (testuinguruaren edo hiztunen arabera).
• Politika linguistikoak, gobernuek garrantzia aukeratzen dute.
• Ideologia linguistikoak, aurreiritzien eta hizkuntzaren arteko erlazioa.

Oinarrizko premisak

• Hizkuntza-aniztasuna saihestezina da.
• Hizkuntza-aniztasuna aberastasuna da.

Hizkuntza-aniztasuna eta hizkuntzen arteko kontaktua

• Mundu globalizatua → hizkuntzen arteko kontaktua.
• Hizkuntzen banaketa geografikoa ez dator bat estatuekin; herrialde berean hainbat hizkuntza hitz egin daitezke; Espainian, katalana, gaztelania, euskara.

Bilingüismoa

• Bilingüismo indibiduala: hizkuntza bat baino gehiago hitz egiten duen pertsona.
• Bilingüismo territoriala: eremu batean bi komunitate linguistiko geografikoki mugatuak daudenean. Adibidez: Belgika.
• Bilingüismo soziala: komunitate berean bi hizkuntza hitz egiten direnean, berezkoa eta beste bat. Adibidez: Herrialde Katalanak.

• Arrazoi historikoak, politikoak eta ekonomikoak ditu.
  • Termino eztabaidagarria da; egoera tenporala da, hizkuntzetako baten desagerpenarekin konpontzen dena.
  • Gatazka linguistiko bat eragiten du.

Gatazka linguistikoa

Bi hizkuntza eremu berberen alde lehiatzen dira. Hizkuntza-ordezkapen prozesu bat eragin dezake.

Ordezkapen faseak:

• Gizartearen bilingüizazioa: hizkuntza propio baten hiztunek beste bat hartzen dute, baina berea utzi gabe. Kanpokoa kanpoko hizkuntza da, eta autoktono hizkuntza propioa.
• Monolingüizaziorako prozesua, hizkuntza bakarra hitz egiten da.

1. Diglosia: Kanpoko hizkuntza esparru formaletan erabiltzen hasten da, batez ere idatzian, eta prestigioa lortzen du; aldiz, autoktono baztertuta geratzen da, esparru informalean.
2. Aurreiritzi linguistikoak: hizkuntza autoktonoari ez diote utilitaterik aurkitzen.
3. Autogorrotoa: hizkuntza autoktonoaren hiztunek ez dute ezer jakin nahi berari buruz, eta kanpokoa bakarrik nahi dute.
4. Bilingüismo unidirekzionala: A hizkúntzak ez du B hizkuntza behar.
5. Hizkuntza batetik besterako interferentzia. Kanpoko hizkuntzak autoktonoan eragiten du, nagusia delako, eta kanpokoaren vokabularioa barneratzen du. Baina ez alderantziz.

-Fi- hizkuntza autoktonoaren heriotza - desagertu egiten da

Hizkuntza-ordezkapenaren kausak

1. Gobernuarekin zerikusia du, inork ez du esaten zer hitz egin behar den.
2. Interes politikoengatik hizkuntza bakarra hitz egiten dela diote.
3. Erabilerak galtzen dituen hizkuntza autoktonoena da.

Planifikazio eta normalizazio linguistikoa

• Planifikazio linguistikoa: estatuak hizkuntza berreskuratzeko eta ez galtzeko egiten dituen jarduketak.
• Normalizazioa hizkuntza autoktono batek hizkuntza-ordezkapen prozesu batean galdu dituen erabilera-esparruak berreskuratzen dituen prozesua da. Adibidez: Suitza, Quebec, Belgika… Azken horrek honako hauek dakarzkio:
  • Normalkuntza, araututa egon behar du eta denek idatzi eta hitz egin behar dute hizkuntza hori.
  • Estandarizazioa; denek menderatzen duten hizkuntza.

Pompeu Fabra; gaur egungo katalanari begiratzen dio eta arauak egiten ditu - Prat de la Ribaren enkarguz.

• 1. dokumentua: arau ortografikoak 1913.
• 2. 1918: lehen hiztegia eta gramatika, katalan hizkuntza.
• 3. 1932: hiztegia, 1995ean edizio berriak - hiztegi berria - DIEC.

Katalanaren egungo egoera: latinizazioa - ezagutza gehiago dagoela adierazten du, baina ez dela nahikoa hitz egiten.

Katalanaren sorrera

Latinetik datorren erromantze hizkuntza. Itsaso Beltzaren eta Capriren artean sortu zen. Latina maila informalean zein formalean hitz egiten zuten. Hizkuntza erromantzeak latin arruntetik datoz - dialektoak hartzea errazagoa da. Substratua - hizkuntza propio edo autoktono batek gainjarritako baten gainean eta propioa ordezkatuz sortzen duen eragina. Adstratua - denbora batez elkarrekin bizi diren eta gero gehiago ez diren bi hizkuntzen arteko eragina.