San Agustinen filosofia: Fedea, Arrazoia eta Zoriontasuna

Laburpena: I. zatia

Bere amaren hitzek “Hortensius” liburua ekarri diote gogora. Filosofiak ez, pentsatzen dute nahi duena lortzen duena dela zoriontsua. Zorteak ondasunak baino modu errazagoan ekarriko ditu gaitzak eta sufrimenduak borondate ahula dutenei.

Kristau konbertsioaren ondoren, bere zalantzak argitzeko asmoarekin, amarekin eta lagun batzuekin erretiratzen da etxe batera. Solasaldien ondorioa “Bizitza zoriontsuaz” liburua da. Zoriontasuna desioaren eta komeni zaigunaren arteko adostasuna da. Liburu honen eragina jakituria bezalako ondasun iraunkorren bilaketara bultzatzen du. Zoriontasuna ez da nahi duguna lortzea, nahi dugun hori galkorra izan daitekeelako. Horrela bada, hobe da komeni ez den hori ez lortzea, edukitzea baino.

Laburpena: II. zatia

Ez da zoriontsua lortzen ez duena, ezta zerbaiten bila dabilena eta aurkitzen ez duena ere; akademikoak egiaren atzetik dabiltza, baina ez dute topatzen. Huts egiten dute beren egitasmoan: ez dira zoriontsuak, ezta jakintsuak ere.

Zoriontasuna nahi duguna eta bilatzen dugunaren topaketa da. Zoriontsu egiten gaituena egia aurkitzea da, gizakiak bere bizitzan behar duen ziurtasuna. Akademikoek, egiaren aurkikuntzarik inoiz segurtasunez defendatu ezin dutenez, ez dira zoriontsuak. Ezagutza baino, jakinduriaren egiek egiten dute pertsona ase eta zoriontsu.

Kontzeptu nagusiak

Zoriontasuna

Zoriontasuna ez da plazerren neurketa arrazionala, ez patuaren onarpena, ezta eskola helenistikoek bultzatutako ereduak ere. Egia osoaren aurkikuntzan dago; hau ondasun egonkorra, suntsiezina eta zortearen edo kanpoko faktoreen menpe ez dagoen zerbait da. Ezagutzaz gain, lasaitasuna eta bakea sortzen dituena Jainkoa da.

Filosofia

K.a. VII. mendean Grezian jaio zen ezagutza arrazionala. Inperio Erromatarrean platonismoa, neoplatonismoa eta eskola helenistikoak ziren nagusi. San Agustinek filosofia kristaua finkatu zuen, autoritate iturri ziren testu filosofikoez baliatuz. Egia osorako, arrazoiaz gain, sinesmena eta fedea beharrezkoak dira.

Akademikoak

Platonen akademian gelditu ziren filosofoen erreferentzia. Akademian egon arren, ez zuten platonismoa jarraitzen, eszeptizismoa baizik. Egia ezagutezina denez, ezin da ziurtasun osoz defendatu; ziurgabetasun honek bultzatzen du gizakia zalantzarako joera izatera.

Jakintsua

Zalantza guztiak gainditu dituen pertsona da, bere pentsamenduaren ziurtasunean egia aldaezinak topatzen dituena, hauen kausa Jainkoa izanik. Jakintsua segurtasun eta lasaitasuna ematen dioten ondasun iraunkorretan murgilduta bizi da.

Fedea eta arrazoia: Ezagutzeko sinetsi

Agustinen filosofia egia osoa eta transzendentea bilatzera bideratuko da. Horretarako, arrazoia eta fedea elkarlanean arituko dira:

• Arrazoiaren askapena: Ilustraziotik aurrera arrazoia askatuko da, baina Agustinentzat neoplatonismoaren eta kristautasunaren eragina erabakigarria da.
• Introspekzioa: Zalantza egiten duena zerbait dela konturatzea da lehen pausoa (Descartes-en aurrekaria).
• Elkarlana: Arrazoiak fedea gidatuko du (gauza irrazionalak ezin baitira sinetsi), baina ondoren fedeak gidatu behar du arrazoia, fedearen edukiak argitzeko.

Gaitza eta askatasuna

Agustinentzat kezka nagusia gaitzaren arazoa izan zen. Plotinoren irtenbidea hartu zuen: gaizkia ongiaren ez-egotea da. Jainkoa guztiz ona denez, ez da gaizkiaren egilea. Gaizki fisiko eta moralak borondatearen erabilpen okerretik datoz. Jainkoaren graziari esker lortuko du gizakiak benetako askatasuna eta Jainkoaren aginduak betetzea.

Historiaren filosofia: Lurrezko hiria eta Jainkoaren hiria

San Agustinen historiaren ikuspegia “Jainkoaren Hiria” liburuan azaltzen da:

• Historia lineala: Historia ziklikoaren kontra, linea-zuzenaren kontzeptua defendatzen du.
• Bi hiri: “Hiri jainkotiarra” (Jainkoaren maitasuna) eta “hiri lurtarra” (lurreko ondasunen borroka) gatazkan daude.
• Probidentzia: Jainkoaren probidentziak gertakari historikoak gidatzen ditu, azken garaipenerantz.

Jainkoaren existentzia eta ideia eredugarriak

Egia gizakiaren baitan aurkitzen da. Gure kontzientzian arau moralak, aritmetika eta ideia aldaezinak topatzen ditugu. Ideia hauen kausa Jainkoa da. Jainkoak bidaltzen duen goi-argiak egia hauek hautematea posible egiten du, zentzumenak erabili gabe.

Bizitza eta testuinguru historikoa

San Agustin Tagasten (Aljeria) jaio zen IV. mendean. Bere pentsamendua bi gertaera historikoren ondorioa da: Inperio Erromatarraren erorketa eta kristautasunaren sorrera. Bere filosofia helenistikoaren (ataria, lasaitasuna) eta kristautasunaren (fedea, salbazioa) uztarketa da.