O Rexurdimento Político e Cultural de Galicia (1916-1936)

As Irmandades da Fala e a Asemblea de Lugo (1918)

O rexurdimento cultural e político do primeiro terzo do século XX arranca en 1916 coa creación das Irmandades da Fala, cuxos piares fundamentais eran acadar a oficialidade do galego, visibilizalo en todos os ámbitos da vida social e política, e potenciar a creación de editoriais que publicasen exclusivamente nesta lingua para darlle un impulso á narrativa e á dramática. O punto de inflexión político tivo lugar na Asemblea de Lugo de 1918, onde o nacionalismo galego redactou un manifesto clave que definía a Galicia como unha nación e pasaba a demandar unha "autonomía integral", superando definitivamente o rexionalismo estritamente cultural do século XIX. Para espallar o seu ideario e combater a toponimia deturpada, fundaron a revista fundamental A Nosa Terra (1916-1936).

A Xeración Nós e o Seminario de Estudos Galegos

En 1920 nace a Xeración Nós, un colectivo de intelectuais de prestixio (Risco, Otero Pedrayo, Cuevillas, Castelao, Cabanillas) articulado arredor da revista Nós. O seu gran logro foi demostrar de maneira empírica que o galego era unha lingua perfectamente válida para a literatura moderna, a alta ciencia, a filosofía e a lexislación, abrindo a cultura galega ás influencias europeas. Como complemento científico e académico, en 1923 fundouse o Seminario de Estudos Galegos por un grupo de universitarios (Carballo Calero, Filgueira Valverde, Bouza Brey), dedicado ao estudo rigoroso da historia, xeografía, economía e filoloxía galegas, publicando os seus ensaios en Arquivos do Seminario. O movemento culmina na política co Partido Galeguista (con figuras como Castelao e Bóveda), que redactou o Estatuto de Autonomía aprobado en xuño de 1936, o cal non chegou a entrar en vigor debido ao levantamento golpista de Franco.

Situación Lingüística e Trazos (1916-1936)

Situación Social e Normativa da Lingua

A nivel social, a realidade lingüística presentaba unha fonda fenda: malia que o galego era a lingua única do 90% da poboación, a represión política e a falta de repercusión nas clases populares urbanas (provocada polo prestixio do castelán e a alfabetización exclusiva neste) fixeron que non se estendese o seu uso nas cidades. Non existía unha normativa oficial unificada (a Real Academia Galega fixara unhas bases en 1906), o que levou aos intelectuais a fuxir do castelán mediante a creación dun estilo denominado enxebrista ou diferencialista, caracterizado polo abuso de arcaísmos, lusismos ou hipergaleguismos. Os primeiros intentos de unificación real non chegaron ata as Algunhas normas para unificación do idioma galego (1933) e Engádega (1936).

Trazos Lingüísticos do Período

O estándar escrito da época caracterizábase polos seguintes fenómenos:

• Plano ortográfico e morfolóxico: Usábase o i latino (rexeitando o grego: lei, maio), os grafemas ll, ñ, x para os fonemas correspondentes, o mantemento de grupos consonánticos cultos (apto, obviar) e plurais como animais ou caravéis.
• Léxico e fonética: Destácase o uso de:
  • Arcaísmos: vegada, nacemento.
  • Lusismos: entón, embora.
  • Hipergaleguismos: zoa, ambiente.
  • Vulgarismos: língoa, número.
  • Diminución ou adaptación de castelanismos: lexos.
  • Adicións ou supresións vocálicas: amore, idea, esprito.
  • Simplificación de grupos cultos: alunos, efeito.
  • Metátese: drento, presoas.