O Rexurdimento Cultural Galego: Grupo Nós, Irmandades da Fala e Vangardas

O Grupo Nós: O Rexurdir do Intelectualismo Galego

O Grupo Nós xorde arredor de 1920 coa publicación da revista Nós, que se converte no principal órgano de difusión cultural do galeguismo intelectual.

Os seus membros pertencían a familias acomodadas e tiñan formación universitaria, polo que estaban en contacto coas correntes artísticas e filosóficas europeas. Nun primeiro momento, mostraron actitudes cosmopolitas e esteticistas, mais posteriormente evolucionaron cara a un galeguismo universal, centrado na dignificación e modernización da cultura galega.

Obxectivos fundamentais do Grupo Nós

• Modernizar a cultura galega.
• Integrar Galicia no contexto europeo.
• Empregar o galego como lingua científica e ensaística.
• Construír unha conciencia nacional galega.

A súa actividade estivo ligada ao Seminario de Estudos Galegos (1923), que permitiu o uso do galego na investigación científica.

Principais Figuras do Grupo Nós

1. Vicente Risco

Vicente Risco foi un dos principais ideólogos do Grupo Nós.

• Ideoloxía: Evolucionou desde un pensamento cosmopolita e esotérico cara a un galeguismo nacionalista (Teoría do nacionalismo galego).
• Narrativa: De carácter intelectual e simbólico, afastado do costumismo e con reflexións filosóficas e esotéricas. Obras destacadas: O porco de pé e Do caso que lle aconteceu ó doutor Alveiros.
• Ensaio: Foi o seu xénero principal, con tres etapas: 1) esteticista inicial, 2) nacionalista (1920-1934) e 3) posterior, marcada polo desencanto ideolóxico.
• Teatro: O bufón de El-Rei, un drama medieval con referencias artúricas.

2. Ramón Otero Pedrayo

Foi un prolífico novelista, ensaísta e político.

• Ideoloxía: Defensor do federalismo e do nacionalismo galego, mantívose activo durante a Segunda República.
• Narrativa: Gran renovador da novela galega. Obras principais: Arredor de si (que narra a conversión ao galeguismo dun intelectual) e Os camiños da vida (sobre a transformación social da Galicia rural no século XIX).
• Características: Destaca pola súa profundidade psicolóxica, a análise social e o uso dunha linguaxe galega culta.

3. Florentino López Cuevillas

Prehistoriador do grupo, dedicouse á investigación histórica e cultural, así como á reflexión sobre a evolución intelectual do Grupo Nós. A súa prosa destaca polo equilibrio entre forma e contido e pola súa riqueza léxica.

4. Castelao

Escritor, debuxante e político, é a figura clave do galeguismo.

• Características: Compromiso político e social, humor crítico e unha gran proximidade ao pobo galego.
• Obras: En narrativa destacan Cousas e Os dous de sempre; en teatro, Os vellos non deben de namorarse; e en ensaio político, Sempre en Galiza, considerada a obra fundamental do nacionalismo galego.

As Irmandades da Fala

1. Introdución e contexto

Xorden en 1916 nun contexto de atraso económico, emigración masiva e transformación social. Naquel entón, predominaba o castelán na administración, o ensino e a Igrexa. Coa desaparición do sistema foral e o desenvolvemento dunha nova burguesía e un campesiñado propietario, Galicia vive cambios que favorecen o galeguismo político e cultural.

2. Galeguismo nacionalista

Foi o primeiro gran movemento de defensa do galego no século XX. Promoveron a normalización lingüística, a creación de editoriais e revistas, o teatro e a literatura en galego, e a introdución da lingua en novos ámbitos sociais. Foi o antecedente directo do Partido Galeguista (1931).

3. Ramón Cabanillas: "O Poeta da Raza"

• Características: Síntese entre tradición e modernismo, cunha poesía social e combativa que defendía o campesiñado e criticaba o caciquismo.
• Etapas:
  1. Pregaleguista: Marcada pola nostalxia e a emigración.
  2. Galeguista: Centrada na poesía política.
  3. Mítico-saudosista: De temática artúrica e simbólica.
  4. Posguerra: Cun ton máis intimista e reflexivo.

4. Consolidación narrativa e teatral

As Irmandades impulsaron coleccións literarias que consolidaron a narrativa moderna, con tendencias que ían desde o humor e o macabro ata a narrativa política anticaciquil e sentimental, con influencias simbolistas.

No teatro, as Irmandades foron un instrumento de difusión ideolóxica. Destacaron pola creación de agrupacións teatrais e a profesionalización a través do Conservatorio Nazonal de Arte Galego. As tendencias dividíronse en renovadora, intermedia e conservadora (costumista).

As Vangardas na Literatura Galega

1. Limiar e os "ismos"

Movementos europeos que rompen coa tradición e defenden a autonomía da arte. Entre as correntes destacan o Futurismo (técnica e velocidade), Cubismo (caligramas), Dadaísmo (rebeldía), Ultraísmo (metáfora), Creacionismo (realidade autónoma) e Surrealismo (subconsciente).

2. Características da Xeración de 1922/25

Este grupo caracterizouse pola ruptura formal, o predominio da poesía, a influencia das vangardas europeas e a súa participación activa en revistas culturais e no Seminario de Estudos Galegos.

3. Manifestos e revistas

O manifesto clave foi ¡Máis alá! (1922) de Manoel Antonio. Revistas como Ronsel, Alfar, Cristal e Papel de Color foron fundamentais para a difusión das novas correntes estéticas.

4. Principais Correntes de Vangarda

• Neotrobadorismo: Recuperación da lírica medieval galego-portuguesa adaptada á sensibilidade moderna.
• Hilozoísmo: Humanización da natureza mediante metáforas sensoriais. O seu autor principal foi Luís Amado Carballo.
• Creacionismo: Representado por Manoel Antonio. Caracterízase pola eliminación do sentimentalismo, unha linguaxe innovadora con léxico mariñeiro e o tema central do mar. A súa obra fundamental é De catro a catro.
• Surrealismo: Tivo unha presenza moderada, especialmente en Álvaro Cunqueiro, cun ton máis lírico que o europeo.
• Paisaxismo humanístico (neovirxilianismo): Descrición detallada da natureza con influencia clásica latina e mínima presenza humana.