A Revolución de 1934 e as Eleccións de Febreiro de 1936 na Segunda República

A Revolución de Outubro de 1934

A rebelión en Cataluña

En Cataluña a rebelión tivo unha dobre vertente: por un lado, os obreiros protagonizaron unha folga xeral; por outro, a Generalitat sublevouse contra o goberno central e proclamou a formación do Estado catalán dentro da República española. A falta de coordinación entre os obreiros e a Generalitat e a escasa participación da CNT facilitou o control da situación polo exército. Como consecuencia, o Estatuto catalán foi suspendido e os membros da Generalitat foron detidos.

A insurrección en Asturias e norte de León

En Asturias e no norte de León, o chamamento á folga xeral deu lugar a unha intensa insurrección obreira que pretendía facerse co poder político e controlar os medios de produción. A alianza de todas as forzas obreiras permitiu aos mineiros ocupar cuarteis da Garda Civil e dominar unha gran parte da rexión.

Nos lugares ocupados polas forzas obreiras desenvolvéronse distintas formas de organización:

• Os concellos foron substituídos por comités revolucionarios.
• Nas zonas controladas polos anarquistas organizáronse comunas.
• Nas zonas de control comunista estableceuse a ditadura do proletariado.

A intervención militar e as consecuencias políticas

Para controlar a situación, o Goberno enviou tropas da Lexión e dos Regulares de Marrocos ao mando do xeneral Franco. Progresivamente, fíxose co control da zona.

Os acontecementos de Asturias fixeron que a CEDA aumentase a súa presenza no poder e que moitas das melloras sociais fosen anuladas. Pola súa parte, as forzas de esquerda agrupáronse na defensa da amnistía para os detidos.

Eleccións de febreiro de 1936

Crise institucional e reorganización política

Tras os sucesos de outubro, a inestabilidade do Goberno foi en aumento. A finais de 1935, o escándalo do estraperlo provocou unha forte crise e o desprestixio de Lerroux. Gil-Robles confiaba en ser o substituto, pero Alcalá-Zamora preferiu nomear republicanos de centro. As crecentes dificultades obrigaron a convocar novas eleccións para febreiro de 1936.

As forzas políticas, tanto de dereitas como de esquerdas, reorganizáronse a partir de 1934:

• Os monárquicos e conservadores formaron o Bloque Nacional.
• Os partidos republicanos de esquerda uníronse formando Esquerda Republicana, presidida por Manuel Azaña.
• En xaneiro de 1936 asinouse o pacto de creación da Fronte Popular, coalición electoral que integraba as principais forzas de esquerda.

Para as eleccións de febreiro de 1936, a esquerda presentábase unida, pero as dereitas non presentaron un programa único.

O triunfo da Fronte Popular

As eleccións do 16 de febreiro deron o triunfo á Fronte Popular. O día 19, Azaña formou un novo Goberno composto só por republicanos de esquerda co obxectivo de retomar as reformas emprendidas no primeiro bienio.

En abril, Niceto Alcalá-Zamora foi destituído polas novas Cortes. No seu lugar foi elixido Manuel Azaña, mentres que Santiago Casares Quiroga foi nomeado presidente do Goberno.

Medidas gobernamentais e crecente conflitividade social

O Goberno da Fronte Popular adoptou axiña diversas medidas fundamentais:

• Decretou unha amnistía que afectou a uns 30 000 presos.
• Restableceu as leis derrogadas no bienio de dereitas.
• Recuperou a política reformista no ensino.
• Modificou a cúpula do exército, trasladando os xenerais máis conservadores e proclives ao golpismo.

Para os sindicatos e os partidos obreiros había que ir moito máis rápido, xa que crían chegado o momento da revolución social. Pola contra, a Falanxe puxo en práctica a «dialéctica dos puños e as pistolas» coa finalidade de provocar as organizacións de esquerdas, o que levou á prohibición da súa actuación.

Os atentados dun e outro signo eran continuos. O problema da desorde pública foi empregado polos grupos de dereitas para desacreditar á Fronte Popular.