La Renaixença: decadència, recuperació lingüística i cultural catalana

Decadència

1. Abandó lingüístic

A aristocracia cortesá decantouse polo uso da lingua castelá. No século XVII, moitos escritores decidiron escribir en castelán ou copiar os seus modelos, e impuxeron o castelán como lingua oficial. O catalán foi, na Idade Moderna, a única lingua que coñecía e utilizaba a maioría da poboación.

2. Falta de mecenado cultural

Desapareceu a corte real. O absentismo da aristocracia, que se trasladou a Castela, e a escasa capacidade económica da burguesía deixaron o país sen os medios económicos necesarios para consolidar unha cultura moderna. Por esta situación, a actividade cultural catalá foi escasa e subsidiaria da castelá.

3. Situación política desfavorable

A unión dinástica de Castela e Aragón fixo que a corte se trasladase a Castela. Mantívose a independencia política dos reinos da Coroa de Aragón baixo o reinado dos Austrias. Os intereses políticos e económicos de Castela foron en detrimento dos intereses de Cataluña, Aragón e Valencia. O rei Filipe V aboliu as institucións políticas dos reinos de Aragón e sometéunos ao goberno e ás leis de Castela.

1. A Renaixença

Este termo utilízase para designar o movemento de recuperación literaria e lingüística entre os anos 1833 e 1877. En 1877 foron premiados Jacint Verdaguer e Àngel Guimerà nos Jocs Florals de Barcelona, xusto cando se abandonou a decadencia e comezou o período contemporáneo da literatura catalana. Este concepto tamén se vincula ao sentimento nacional. Produciuse a conciencia de pertencer a unha cultura autónoma, xurdida entre a burguesía e despois entre as clases populares. Foi producida polo clima creado por moitos intelectuais e polas transformacións provocadas pola Revolución Industrial en Cataluña.

1.1. Obxectivos

1. Fomentar o coñecemento da historia propia: para reconstruír o esplendor proclamado no pasado medieval e rescatar o esquecemento da tradición cultural catalana.
2. Recuperar o uso da lingua catalana promovendo a actividade literaria.
3. Impulsar unha literatura propia, desvinculándoa dos modelos literarios castelás e adaptando as correntes máis vivas da cultura europea.
4. Crear institucións para difundir o movemento e crear organizacións catalanistas favorables á recuperación cultural e política da nación catalana.

2. Jocs Florals

Instaurouse o certame literario dos Jocs Florals no ano 1859 co obxectivo de prestixiar a lingua catalana e a súa literatura ante a sociedade. Apareceron novos escritores como Narcís Oller, tamén se recuperou unha institución establecida por antigos reis e puideron difundirse as obras que gañaron grazas a unha editorial e difundir o espírito da Renaixença. No século XV desapareceron os Jocs de la Gaia Ciència, fundados en 1393. No século XX retomouse a tradición dos Jocs Florals de Barcelona, que se celebraron no ano 1859. Na festa anual, resucitouse a divisa medieval Patria, Fides, Amor, para establecer os termos cos que había que escribir para concursar nun dos premios: a flor natural para o mellor poema amoroso, a viola de ouro e prata para o mellor poema relixioso e a englantina de ouro para o mellor poema patriótico. Proclamábase Mestre en Gai Saber o poeta que obtiña tres veces un premio ordinario. Despois convocáronse premios extraordinarios co afán de que se cultivasen en catalán todos os xéneros literarios para así expandir o movemento por toda Cataluña.

Literatura popular

Mantivo unha gran vitalidade. Unha boa parte perdeuse, e podemos achegarnos a ela polos literatos e filólogos do século XIX que se dedicaron a recoller romances, lendas e rondallas que se contaban, e se dedicaron a escribir o Romancer català. O Romancer català contén moitas cancións e poemas. No cancioneiro popular, o tema amoroso é un dos máis destacados. En todas as épocas este tema inspirou cancións que quedaron gravadas para sempre. Hai cancións de amor impposible «La presó de Lleida», de fidelidade «La Filla del Carmesí», de engano «El testament d'Amèlia», de malmaridada «El rossinyol» e cancións de requesta «A la vora del mar».

O teatro popular

A Igrexa promoveu un teatro relixioso que se representaba nas festividades relixiosas. Estas obras tiñan unha función didáctica (o seu obxectivo era entender os principios e as crenzas do cristianismo), representadas por clérigos e fieis.

• Este teatro relixioso foi adoptado polo pobo como a mostra máis evidente da representación popular, o que fixo que perdurase ata os nosos días e durante toda a Idade Moderna.

Destacamos estas obras:

1. O misteri d'Elx: é un drama musical que representa a morte e a asunción da Virxe María ao ceo. Represéntase na igrexa de Santa María d'Elx a mediados de agosto.
2. O canto da Sibila: é un monólogo musical no que unha anciá ten o don de predicir o futuro e anuncia o xuízo final. Este canto cántase en moitas igrexas.

O teatro popular de contido profano

O entremés ou sainete foi o máis cultivado. É unha peza dramática curta dun acto, de carácter burlesco ou cómico e de ambientación popular. Xiran arredor dunha serie de personaxes estereotipados. A finalidade do teatro popular era divertir e adoitaba representarse nas rúas e nas prazas. Tiña unha linguaxe dun ton coloquial, directo e vivo.