Ramon Llull, Eiximenis e Vicent Ferrer: a literatura medieval catalana

Ramon Llull, Francesc Eiximenis e Vicent Ferrer

Ramon Llull naceu cara a 1232 en Mallorca. Foi educado como cabaleiro e frecuentou a corte como senescal do rei Xaime II de Mallorca. Levou unha vida cortesá, época en que cultivou a poesía trobadoresca. Casou e tivo dous fillos. Cara aos trinta anos viviu un cambio espiritual a causa da visión de Xesucristo crucificado, o que o impulsou a desprenderse dos bens, abandonar a familia e comezar unha vida relixiosa, dedicada a Deus.

Tres ideais guiaron o seu traballo de predicación relixiosa:

• A tarefa misioneira e a conversión dos infieis.
• A composición de libros doutrinais que divulgasen a fe cristiá.
• A solicitude a papas e reis para fundar escolas que formasen futuros misioneiros.

Dedicou nove anos á súa formación: estudou ciencias, filosofía, gramática latina e árabe. Despois retirouse ao Puig de Randa, onde viviu como ermitán e iniciou a construción do seu sistema filosófico. Anos máis tarde viaxou incansablemente para difundir a súa Ars entre os cristiáns e os musulmáns. Dedicouse á escritura de xeito intenso, tanto en catalán como en latín e en árabe.

A obra de Ramon Llull

A súa obra é moi extensa. Foi o primeiro escritor en impulsar o catalán, polo que é considerado o creador da prosa literaria. Foi moi variada, xa que escribiu sobre filosofía, teoloxía e ciencia, e foi tamén autor de obras narrativas, místicas e poéticas.

As obras de tema filosófico, teolóxico ou científico pretenden expoñer de forma clara todo o saber humano para demostrar a superioridade do cristianismo sobre outras relixións. Destacan a Arbre de Ciència e a Doctrina pueril.

Obra narrativa

Pretende mostrar o ideal de vida cristiá: o Llibre d'Evast e d'Aloma e de Blanquerna, son fill, primeira novela da literatura europea medieval, e o Llibre de meravelles, que inclúe o Llibre de les bèsties sobre as loitas políticas.

Obra mística

Busca favorecer a meditación e o diálogo con Deus: o Llibre d'Amic é un recompilado de 365 versículos para a meditación diaria.

Obra poética

Expresa as experiencias e convicións da súa fe: Lo Desconhort, expresión autobiográfica da crise de valores, e Cant de Ramon, confesión do desánimo ante as dificultades para alcanzar o seu ideal.

O estándar literario

Os seus intereses espirituais e científicos levárono a un uso pragmático da lingua. Llull realizou unha importante tarefa de creación léxica e de introdución de neoloxismos. Fai un uso abundante de cultismos e arcaísmos, e de derivados conforme ao modelo de sufixos do latín, tanto nominais como verbais. Polo que respecta á morfosintaxe, emprega tanto os elementos cultos como os populares. A súa achega á conformación do estándar literario catalán foi decisiva: Llull conseguiu situar a lingua nun estado de madureza.

Francesc Eiximenis

Francesc Eiximenis foi un frade franciscano, nado en Xirona. De mozo viaxou e estudou nas universidades europeas máis prestixiosas, e máis tarde alcanzou un gran renome tanto na corte como nos ámbitos relixiosos. A súa obra máis extensa e coñecida é o Lo Crestià, un conxunto de textos cuxas argumentacións se acompañan de narracións breves, exemplos, fábulas, milagres… Escribiu tamén o Llibre dels àngels, o Llibre de les dones e a Vida de Jesucrist, un libro místico que pretende espertar a devoción popular.

Vicent Ferrer

Vicent Ferrer foi un frade dominico, nado en València, que alcanzou fama internacional grazas á súa tarefa predicadora por terras de Hispania, Italia… Foi conselleiro de reis e papas e interveu directamente nos principais acontecementos relixiosos: o Cisma de Occidente e o Compromiso de Casp, no que se decidiu o sucesor ao trono da Coroa de Aragón, despois da morte sen descendencia de Martín I o Humano. Vicent Ferrer foi canonizado no ano 1455.

Ferrer non foi escritor, senón un gran orador que captaba a atención dos oíntes. Non escribiu nada, pero conservamos parte dos seus sermóns grazas aos reporteiros que o acompañaban e escribían as súas palabras. Os sermóns seguían a estrutura de Eiximenis: introdución, enunciación do tema e conclusión.

A escenificación

A escenificación do seu discurso era moi persoal, xa que utilizaba a xesticulación, o pranto, os diálogos… A linguaxe era moi viva, chea de expresións coloquiais e, ás veces, dicía latinismos.