Prosa Medieval Katalanera: Kronikak eta Ramon Llull
La creació de la prosa medieval
Les cròniques
Hauek dira lau kronika nagusiak:
- Llibre dels fets de Jaume I
- Les cròniques de Bernat Desclot
- Ramon Muntaner
- Pere el Cerimoniós
Historia, literatura eta politika artean
Kronikak historia-lanak dira neurri batean, izan ere, benetan gertatutako gertaerak kontatzen dituzte. Hala ere, batez ere lan politikoak dira, Aragoiko erregeen irudi heroikoa transmititzeko helburuarekin.
Kasu guztietan, probidentzialismo handia dago, hau da, dena Jainkoaren laguntzari esker gertatzen zela uste da.
Errege-autobiografia errealak
Llibre dels fets de Jaume I (1208-1276) ez zuen zuzenean berak idatzi, idazkari batzuei diktatu zion. Lan honek erregearen irudi bat eskaintzen du, berak eraikia, jokabide politikoaren eredu gisa.
Pere el Cerimoniósren kronika (1319-1387) guztien artean modernoena da. Berak ere ez zuen idatzi, eta ez du bere biografiaren ikuspegi hain epikoa transmititzen, baina erregearen nortasunari eta bere garaiko kulturari buruzko xehetasun ugari eskaintzen ditu.
Kronisten lanak
Ramon Muntaner (1265-1336)
Muntanerren kronikak Aragoiko koroaren historiaren aldi luze bat kontatzen du, monarkekin zuzeneko ezagutzan oinarrituta. Kalitate literarioagatik nabarmentzen da.
Kronika honen heroi nagusia Roger de Flor da, mogàveren buru, kristauen eta turkiarren arteko borrokan parte hartu zuen armada.
Bernat Desclot (XIII. mendea)
Desclotaren kronika da zaharrena, eta ez dakigu ziur nor izan zen egilea, nahiz eta erregearen funtzionario bat izan zitekeen. Izaera epiko handia du, eta bi pertsonaia nabarmentzen ditu: Pere el Gran erregea eta Roger de Lloria almirantea.
Ramon Llull (1232-1316)
Mallorcan jaio zen, eta gorteari lotua egon zen, goi-mailako klaseen bizitza bizi izanez. 30 urte zituela ikuspegi bat izan zuen eta bizitza hura utzi, eta bere osotasunean kristau erlijioari eskaini zen.
Llullen helburua ez zen estetikoa, baizik eta hizkuntza mezu erlijiosoa transmititzeko modurik onena lortzeko moldatzea. Prosari dagokionez, katalana bere adierazpen filosofikoko beharretara egokitzeko ahalegin handia egin zuen.
Prosa narratiboko lan nagusiak
Llibre d'Evast e Blanquerna: ermitau baten protagonismoa duen lana, erlijioari eskainitako bizitzaren adibide gisa. Lan honen barruan dago Llibre d'Amic e Amat, 366 bertsikulu bilduma (urteko egun bakoitzeko bat), gizonaren (lagunaren) eta Jainkoaren (maitatuaren) arteko elkarrizketa irudikatzen dutenak.
Llibre de meravelles: Felix protagonista duen lana, perfekzio espiritualerako bidea egiten duena. Lan honen barruan dago Llibre de les bísties, animaliek protagonizatutako fabulen segida aurkezten duena.