A Poesía Medieval Galego-Portuguesa: Xéneros, Temas e Estrutura das Cantigas

Cantigas de Escarnio e Maldezir: A Sátira na Idade Media

As Cantigas de Escarnio e Maldezir son poemas satíricos e burlescos onde os trovadores critican a sociedade medieval sen facer distinción de clase social ou de profesión, utilizando a ironía, o sarcasmo ou a burla.

Características e Orixe

• Lingua: A lingua empregada foi o galego-portugués.
• Orixe: Débese á combinación dun xénero popular galego que aínda pervive actualmente (as composicións satíricas do Entroido) e un xénero burlesco provenzal.

Tipos de Cantigas Satíricas

• Cantigas de Escarnio: Aquelas en que se critica a algo ou alguén de forma encuberta e irónica, con dobres sentidos.
• Cantigas de Maldezir: Aquelas en que a burla se fai mediante unha linguaxe directa e explícita.

Temas Recorrentes

A sátira abarca todas as esferas da sociedade e da vida cotiá:

• Sátira Social: Faise burla de todas as clases sociais sen excepción. É moi recorrente a crítica dos chamados infanzóns.
• Sátira Política: Ridiculízase a covardía dos nobres cristiáns na guerra contra os musulmáns.
• Sátiras Sexuais: Son escarnios contra monxas por manteren relacións sexuais.
• Sátira Literaria: Búrlanse dos principais tópicos das cantigas de amor.
• Sátira Moral: Critícanse determinados vicios da época, como a mentira ou a corrupción.

Recursos Formais

Entre os recursos formais máis destacados atópanse:

• Dobre
• Mordobre (exemplo: amor amores)
• Fiinda
• Atafiinda

Cantigas de Santa María: Loanza e Milagres

Son un conxunto de 427 cantigas cuxo obxectivo é loar a Virxe María. Estas composicións foron realizadas baixo a dirección do rei Afonso X o Sabio, que tamén é o autor dun bo número delas.

Obxectivo e Contexto Histórico

O obxectivo era duplo: relixioso e propagandístico de determinados santuarios. As coleccións de milagres en lingua latina comezaron no século VI, mais foi no XI cando a Igrexa potenciou o culto á Virxe María como protectora dos cabaleiros.

Clasificación das Cantigas de Santa María

Cantigas Líricas ou de Loor

Son 66 textos de loanza á Virxe María escritos ao xeito das cantigas de amor. Parte delas servían de acompañamento ás celebracións eclesiásticas.

Cantigas Narrativas ou de Milagres

Relatan un milagre da Virxe. A súa función é didáctica. Estrutúranse do seguinte modo:

• Un conxunto breve de versos que resumen a ensinanza da cantiga e serven como refrán.
• Despois aparece o milagre narrado.
• Acaban coas loanzas á Virxe, moitas postas en boca dun pecador arrepentido.

Outros Xéneros da Lírica e Prosa Medieval

Xéneros Menores

Son unha serie de cantigas que non pertencen aos tres grandes xéneros (cantiga de amigo, cantiga de amor e cantiga de escarnio) e que tamén foron menos cultivadas polos trovadores e xograres:

• Pastorelas: Poemas nos que dialogan unha pastora e un cabaleiro, que lle pide o amor a aquela.
• Tenzóns: Composicións dialogadas nas que dous trovadores discuten sobre un tema.
• Prantos: Poemas nos que loan as virtudes dunha persoa morta.

Prosa Medieval

A prosa medieval galego-portuguesa xorde principalmente da tradución de novelas escritas noutras linguas. Os tradutores déronlle moita liberdade creativa á hora de vertelas ao galego.

Prosa Galego-Portuguesa (s. XIII-XIV)

Son novelas cabaleirescas de tema artúrico. Exemplo destacado é o Libro de Tristán.

Prosa Galega (finais s. XIV-XV)

Obras centradas en tres temáticas principais:

1. Sobre a Guerra de Troia.
2. Sobre os milagres de Santiago.
3. Libros de historia"