Poesía Galega: Evolución e Temáticas dos Séculos Escuros ao Rexurdimento

A Poesía Galega: Dos Séculos Escuros ao Rexurdimento

1. "Respice finem" de Pedro Vázquez de Neira

O poema “Respice finem”, escrito por Pedro Vázquez de Neira no século XVII durante os Séculos Escuros en Galicia, foi composto para as exequias da raíña Margarida de Austria. A composición segue unha liña ascética, reflexionando sobre a fugacidade da vida e a inevitable morte mediante o tópico clásico da Omnia mors aequat.

• Estrutura: Soneto de catorce versos endecasílabos (ABBA ABBA CDE DEC).
• Recursos: Antíteses, apóstrofes (“¡ouh Morte!”), interrogacións retóricas e enumeración final (“néboa, sombra, pó, vento e fume”).

2. Soneto con falda de Xoán Gómez Tonel

Escrito en 1611, este poema de Xoán Gómez Tonel tamén se enmarca nos Séculos Escuros. A obra presenta unha orientación ascética centrada na dor colectiva pola perda da raíña Margarida de Austria.

• Métrica: Soneto con estrambote (7c 11A 11B 7a 11B 11C 7d 11D).
• Temática: Natureza doída, personificacións e a figura da raíña como heroína clásica.

3. "Amor apresurado" de Francisco Añón

Escrito en 1869, este texto de Francisco Añón, precursor do Prerrexurdimento, aborda a exaltación do amor e a urxencia do tempo mediante os tópicos do tempus fugit e carpe diem.

• Estrutura: Soneto clásico (ABBA ABBA CDC DCD).
• Recursos: Paralelismos, repeticións e simbolismos (paxaros/niños).

4. "A gaita gallega" de Xoan Manuel Pintos

Publicado en 1853, este poema de Xoan Manuel Pintos é un retrato costumista da Galicia rural do século XIX, denunciando o atraso e a miseria.

• Simbolismo: O gaiteiro representa a cultura galega e a resistencia fronte aos abusos dos foráneos.
• Recursos: Metáforas (boi de palla), estrutura trimembre e apóstrofes.

5. "Campanas de Bastabales" de Rosalía de Castro

Fragmento pertencente a En las orillas del Sar (1884), esta obra marca unha reescrita existencial do poema orixinal de Cantares Gallegos.

• Temas: Natureza, melancolía e soidade feminina.
• Estilo: Uso de retrúecanos, anáforas e concatenacións baseadas na métrica popular.

6. "Tecín soa a miña tea" de Rosalía de Castro

Incluído en Follas Novas (1880), este poema explora a soidade e a dor dunha muller abandonada pola emigración do seu marido.

• Métrica: Versos de arte menor (octosílabos) con rima asonante.
• Temática: Dureza da vida cotiá e desamparo social.

7. "Os mozos" de Manuel Curros Enríquez

Pertencente a Aires da miña terra (1880), este poema é unha denuncia social da miseria e a explotación do campesiñado galego.

• Estrutura: Catro estrofas de seis versos combinados.
• Mensaxe: Chamada á acción da mocidade contra os “lobos da terra” e a inxustiza.