Pensamento Político e Existencialismo: Hannah Arendt e Simone de Beauvoir

TEXTO 24

Contexto

Hannah Arendt foi unha filósofa xudía nacida en 1906 e falecida en 1975. A súa obra estivo influída polo existencialismo, corrente filosófica da que tomou a importancia da liberdade, da acción humana e da reflexión sobre a existencia. A súa condición de xudía tamén marcou profundamente o seu pensamento, especialmente pola persecución nazi que a obrigou a exiliarse. Na súa obra Eichmann in Jerusalem analizou o xuízo ao nazi Adolf Eichmann e desenvolveu a idea da “banalidade do mal”, segundo a cal persoas correntes poden cometer grandes atrocidades cando actúan sen pensar criticamente e limitándose a obedecer ordes.

Análise

O tema central deste texto é a comparación entre a vida privada e a vida pública:

• Vida privada: Ámbito no que cada persoa se mostra como é, de maneira singular, única e diferente das demais, predominando a diferenza e a individualidade.
• Vida pública: Espazo común no que os individuos conviven como iguais, organizándose colectivamente a través da xustiza e do recoñecemento mutuo de dereitos.

Neste sentido, Arendt recolle a idea clásica do ser humano como zoón politikón, concepto formulado por Aristóteles, segundo o cal o ser humano é un animal político por natureza, é dicir, un ser que necesita vivir en comunidade e participar na vida pública. Así, o texto destaca que é precisamente na esfera pública onde o ser humano desenvolve a súa dimensión política, construíndo un mundo común xunto cos demais a través da igualdade e da acción colectiva.

En canto á estrutura, este texto non segue unha organización claramente dividida, xa que as ideas aparecen entrelazadas ao longo de todo o fragmento. A autora vai alternando continuamente referencias á vida privada e á vida pública, comparando ambas esferas de maneira constante.

Crítica

Por unha banda, en relación con Aristóteles, o texto encaixa coa idea do ser humano como zoón politikón, é dicir, un ser social por natureza. Porén, poderíase criticar que o texto non destaca tanto esa naturalidade da vida política, senón que insiste máis na construción artificial da igualdade, o que se afasta da visión aristotélica máis naturalista da comunidade política.

Por outra banda, desde John Locke, pódese criticar a idea de que a igualdade se “concede mutuamente”, xa que isto lembra ao contrato social. Locke defendía que a sociedade se basea nun pacto para garantir dereitos naturais, pero na práctica esa igualdade non sempre é real, senón máis ben formal.

TEXTO 25

Tema

O tema principal do texto é que o totalitarismo persegue a actividade intelectual, artística e espiritual porque supón unha ameaza para o seu poder. Estes réximes non aceptan a liberdade de pensamento nin a creatividade, xa que buscan controlar completamente a sociedade.

Estrutura

1. Iniciativa intelectual: Arendt afirma que a iniciativa intelectual e artística é máis perigosa para o totalitarismo ca a simple oposición política.
2. Dominación total: Explica que a dominación total non permite ningunha actividade libre nin imprevisible en ningún ámbito da vida.
3. Substitución: Sinala que o totalitarismo substitúe ás persoas máis creativas por individuos máis obedientes e fanáticos, porque así asegura a súa lealdade ao réxime.

Explicación

Arendt sostén que os réximes totalitarios non só perseguen aos seus inimigos políticos, senón tamén a todas aquelas persoas que pensan de maneira independente. A actividade intelectual, artística ou espiritual pode xerar ideas novas, reflexión e pensamento crítico, algo que vai en contra dun sistema que quere uniformidade e obediencia.

Crítica

A reflexión de Arendt é moi acertada, xa que ao longo da historia moitos réximes autoritarios censuraron libros, perseguiron artistas e silenciaron pensadores críticos. Porén, tamén se pode dicir que non sempre a actividade intelectual serve como resistencia, porque algúns intelectuais colaboraron con estes sistemas.

TEXTO 26

Contexto

Simone de Beauvoir (1908–1986), nacida en París, está ligada ao existencialismo e á súa relación con Jean-Paul Sartre. Defende que o ser humano é libre e constrúe a súa identidade a través das súas decisións. A súa obra principal é O segundo sexo, onde analiza a situación da muller e como foi historicamente considerada “a Outra” fronte ao home.

Análise

O tema central do texto é a análise das condicións de posibilidade do ser feminino e das dificultades que atopan as mulleres para a súa realización persoal e a conquista da súa liberdade.

Fragmentos

• Parte 1: Explícase a situación actual da muller, definida por unha posición de subordinación. A sociedade empúrraa cara á inmanencia (papel pasivo), mentres que ao home se lle reserva a transcendencia (capacidade de actuar libremente).
• Parte 2: A autora formula preguntas sobre as condicións de posibilidade da muller, buscando “elucidar” os límites e obstáculos para acadar a independencia.
• Parte 3: Establece que o obxectivo non é definir a situación da muller en termos de felicidade, senón en termos de liberdade como suxeito autónomo.

Crítica

O texto de Simone de Beauvoir pode criticarse en relación con Jean-Jacques Rousseau, xa que este defendía unha visión tradicional dos roles de xénero. Esta concepción contrasta coa idea de Beauvoir, que entende que a muller non nace nesa posición, senón que é a sociedade a que a constrúe como “a Outra”, limitando a súa liberdade.