Nietzsche eta Marx: XIX. mendeko pentsamenduaren gakoak

Nietzscheren filosofia: Gamelutik Haurrera

Gamelua gizateriaren unea da, platonismoarekin hasten dena eta modernitatearen amaierara iristen dena. Gameluaren ezaugarriak: apaltasuna, menpekotasuna eta zama astunak pazientziaz jasatea. Balio tradizionalen eta "artaldearen moralaren" mende dagoen gizona da.

Lehoia gizaki kritikoa eta nihilista aktiboa da. Ezarritako balioak eta mendebaldeko bizi-estiloa suntsitzen ditu, horizonte berri baterako bidea irekiz. Bizitza baieztatzeko momentu beharrezkoa da.

Herensugea: "Honela mintzatu zen Zaratustra" lanean, Nietzschek herensugearen irudia erabiltzen du tradizioa, iragana eta moraltasun konbentzionala irudikatzeko; aldaketari aurre egiten dion indarra da.

Haurra bilakaeraren inozentzia da, balioak asmatzen dituena eta bizitza joko gisa hartzen duena. Super-gizakiaren metafora da:

• Errugabea: Kulpa eta bekatua ezagutzen ez dituen jokalari aktiboa.
• Ahanztura: Gorrotoaren eta infernuaren aurkako jarrera.
• Mundua sortzailea: Artista gisa, bere botere-nahiaren bidez mundua sortzen du.

Kontzeptu nagusiak

Bizitza: Nietzscheren filosofian, bizitza- eta sormen-indar bat da, mugei aurre egitera bultzatzen duena. Balio gorentzat hartzen da.

Botere-nahia: Norberaren errealizazioaren, sormenaren eta autobaieztapenaren bidean oztopoak gainditzeko bizi-indarra da.

Askatasuna eta balio berriak: Benetako "lehoiak" balio berriak sortzeko kemena dutenak dira. "Zuk egin behar duzu" moral tradizionala eta esklabotza gainditu behar dira.

Friedrich Nietzsche: Bizitza eta Testuingurua

Nietzsche (1844-1900) Prusian jaio zen. Giro erlijioso itxian hazi ondoren, filologia klasikoan murgildu zen. Schopenhauer eta Wagnerren eragina izan zuen. Bere bizitza eta osasuna Frantzia-Prusia Gerrak markatu zituen. XIX. mendea iraultzen eta inperialismoaren garaia izan zen, non sozialismoa, anarkismoa eta nazionalismoa loratu ziren.

Karl Marx eta XIX. mendeko pentsamendua

Marxek Hegel, Feuerbach, Adam Smith eta anarkismoaren eragina jaso zuen. Bere proiektu filosofikoak historiaren bilakaera zientifikoki azaltzea (materialismo historikoa) eta gizarte komunista lortzeko ekintza (praxia) ditu helburu.

Garai hartako korronte filosofikoak

• Positibismoa: Comte-rentzat zientzia da giza bilakaeraren goreneko maila.
• Eboluzionismoa: Darwinen hautespen naturala, Nietzschek giza espeziari aplikatzen diona.
• Marxismoa: Ekonomia gizartearen oinarritzat hartzen du; Nietzschek, aldiz, indibidualismo erradikala defendatzen du.

Industria Iraultza eta gizarte-aldaketak

Marx (1818-1883) Industria Iraultzaren garaian bizi izan zen. Produkzio modu berriak bi klase antagoniko sortu zituen: kapitalistak eta proletalgoa. Bizi-baldintza penagarriek langile-iraultzak eta sindikatuen sorrera bultzatu zituzten.