Narrativa Galega do Século XX: Autores e Obras Fundamentais

Castelao: O mestre da narrativa e o debuxo

A narrativa modernista co tema do mundo dos mortos aparece na súa primeira obra publicada, Un ollo de vidro. Memorias dun esquelete. Cousas é unha obra de 45 relatos curtos que ten como trazo máis característico a combinación de debuxo e texto. Nestes relatos aparecen como personaxes as clases populares traballadoras, reflectindo unha vida chea de penurias e desgrazas.

Características principais de Cousas:

• Unidade perfecta entre debuxo e texto: O debuxo aporta información sobre o estado anímico dos personaxes.
• Combinación de realismo e lirismo: Expresa un sentimento de amor e piedade polo pobo que sofre.
• Humorismo: Para Castelao, o humor é unha maneira de reflectir os desequilibrios e as contradicións da vida.

Na obra Os dous de sempre, tanto o título como o debuxo da portada (un paxaro e un sapo) fan referencia aos dous tipos humanos fundamentais: o emprendedor e o conformista, a través da oposición dos protagonistas:

• Rañolas: É un idealista que, malia ser eivado das pernas, sen pai e cunha nai borracha, loita por unha vida mellor e por superar os seus problemas.
• Pedro: É un conformista. Sendo o fillo máis vello dunha familia pobre, vive coa tía Ádega, quen o protexe en exceso. É un lacazán que só pensa en comer e ve pasar a vida sen ningún obxectivo.

Castelao, na súa obra de relatos Retrincos, recolle elementos biográficos da súa infancia na Pampa arxentina, a súa mocidade en Rianxo e a súa etapa de médico en Pontevedra.

As Vangardas: Rafael Dieste

Rafael Dieste é o autor dun libro de vinte relatos titulado Dos arquivos do trasno. Esta obra é precursora do realismo máxico, onde atopamos a presenza do mundo real (a crueldade, a morte, a emigración...) ao carón do mundo imaxinario (os mouros, a Santa Compaña, etc.).

Eduardo Blanco Amor: O realismo social de temática urbana

• Ambientación: Ourense (que el chama Auria) a comezos do século XX.
• Temas: Vida das clases obreiras ou marxinais e denuncia das inxustizas sociais.
• Obra clave: A esmorga
  • Renovación: Protagonismo compartido e presenza das clases populares.
  • Técnica: Técnica telefónica (só se escoita a declaración do acusado, Cibrán "O Castizo", ante o xuíz).
  • Argumento: Relato de 24 horas de esmorga de tres homes marxinais (Cibrán, Bocas e Milhomes) que remata en morte. Os protagonistas están condicionados pola súa conduta sexual, o alcohol e o medio.
• Outras obras:
  • Xente ao lonxe: Evocación politizada e reivindicativa da Auria de comezos de século, vista polo fillo dun tipógrafo (O Suso).
  • Os biosbardos: Colección de 8 relatos en primeira persoa narrados por nenos que sofren marxinación ou enfermidade.

Álvaro Cunqueiro: O realismo fantástico

Características:

• Galeguiza personaxes da tradición literaria universal.
• Emprega o humor e a ironía para humanizar os mitos.
• Mestura o mundo real e o fantástico.
• Usa historias interpoladas e presenta intertextualidade.

Novelas destacadas:

• Merlín e familia: Sucesión de historias arredor do mago Merlín e Xenebra.
• As crónicas do sochantre: Ambientada na Bretaña, trata sobre un eclesiástico que viaxa con defuntos. Está inspirada na Divina Comedia de Dante.
• Si o vello Sinbad volvese ás illas: Recupera a un Sinbad retirado que lembra as súas aventuras.
• Triloxía de relatos: Escola de menciñeiros, Xente de aquí e de acolá e Os outros feirantes. Presentan oralidade e personaxes do imaxinario colectivo galego (meigas, ananos, animais que falan).

Ánxel Fole: O realismo popular

Características:

• Describe unha Galicia misteriosa e máxica: parapsicoloxía, supersticións (a Santa Compaña) e crenzas sobre meigas.
• Retrata o mundo rural (paisaxe, festas, costumes).
• Emprega técnicas do relato oral: "un conto é bo cando lido parece contado".
• Practica o naturalismo lingüístico (refráns, dialectalismos).
• Mestura o fantástico co humor e ofrece unha conclusión de carácter didáctico.

Obras:

• Primeiros libros (A lus do candil, Terra brava): Reflicten o mundo rural do Courel a través de 14 relatos contados por outro.
• Segunda etapa (Contos da néboa, Historias que ninguén cre): Ambientación urbana, pero mantendo o misterio e a fantasía rural.

Xosé Neira Vilas: Realismo rural e social

Novelas de protagonismo infantil:

• Memorias dun neno labrego: Gran éxito de público. Narrada en primeira persoa por Balbino, conta a súa dura vida nunha aldea ata verse obrigado a emigrar.

Novelas de protagonismo adulto:

Tratan o tema da emigración (o gran mal de Galicia) e a dureza do mundo labrego (explotación e marxinación). Exemplos destacados son Historias de emigrantes e Xente no rodicio.