Narrativa catalana: Enric Valor, Mercè Rodoreda e Quim Monzó

Narrativa en lingua catalana

Enric Valor

Enric Valor é un narrador omnisciente e subxectivo, con un gran dominio da lingua. Os seus recursos proveñen da tradición popular. Utiliza un modelo de lingua literaria moi equilibrado e inclúe as peculiaridades valencianas.

Relación coas rondallas

A) As rondallas son orais. Valor opera unha transformación e reformulación do relato oral e propón, mediante a escritura melloradora, contos cultos e distintos das rondallas.

B) Temas recorrentes:

• A ambición de Aleix: un adolescente, fillo dun terratenente, enamórase da dona do administrador.
• A idea do emigrante: o mundo rural e o desexo de fuxir á cidade para mellorar as condicións de vida.

Nas novelas

• Achega as súas experiencias biográficas e os coñecementos da súa terra.
• Crónica do período histórico que viviu.
• O paisaxe, a xeografía, a toponimia, a fauna e a botánica.

Utiliza a primeira persoa, buscando aumentar a complicidade do lector. As novelas tratan a colectividade das familias, a natureza, a montaña, o campo e a lingua.

Escribe a triloxía sobre Cassana: Sense la terra promesa, Temps de batuda e Enllà de l'horitzó.

Con estas obras móstrase como un sólido narrador. Valor pertence á novela realista e rural. O seu papel destacado na narrativa valenciana é innegable.

Mercè Rodoreda

Mercè Rodoreda é o máximo expoñente da novela psicolóxica. O seu avó foi quen lle transmitiu o gusto polas letras. Partiu ao exilio en Francia.

Destacan:

• Obras de xuventude: Aloma.
• Libros de madurez: destaca a perda da xuventude das súas protagonistas en La plaça del diamant.
• Obras de vellez: Mirall trencat.

A autora recrea o universo da infancia (Felicitat) e o mundo adulto da protagonista (Partiment). Son mulleres marcadas polas circunstancias adversas, o desengano, a dor e a soidade.

Hai que responder afirmativamente á primeira cuestión sobre Rodoreda: fai unha profunda análise dos pensamentos e os sentimentos (monólogo interior).

• En Aloma, a autora contará que lle pasou o mesmo; representa a xuventude.
• En La plaça del diamant, móstrase a evolución psicolóxica de Colometa (alcume).
• En Mirall trencat, a historia de tres xeracións.

Mercè é o máximo expoñente da novela psicolóxica.

Quim Monzó

Quim Monzó destaca polo éxito acadado pola súa narrativa breve. Son coñecidas obras como El perquè de tot plegat ou Guadalajara. Cultiva o periodismo literario e de opinión, con artigos que recolle en libros. Tamén é autor dalgunha novela esporádica, como La magnitud de la tragèdia.

É un mestre do conto literario moderno, porque os referentes urbanos se converten en metáforas que conforman a sociedade actual: o consumismo, a despersonalización das relacións humanas, a insatisfacción e a sociedade.

Os recursos para plasmar os temas son a ambientación urbana (cidade anónima onde se desenvolve a vida e o mundo contemporáneo), personaxes esquemáticos e anónimos, e a aparición de elementos absurdos e fantásticos. Os seus textos son humorísticos e irónicos.

Pere Calders e Francesc Trabal considéranse as súas influencias; as súas non influencias son os videoxogos, os cómics ou os debuxos animados.

Monzó describe o proceso de escritura das súas obras narrativas como un proceso de improvisación sen plan previo. Tamén describe a metafísica.

Contexto histórico: da posguerra aos anos 70

A censura e a literatura

Desde a Guerra Civil ata os anos 70, o exilio de boa parte dos intelectuais, as prohibicións lingüísticas e a mercantilización económica marcaron a escasa literatura desta época. Prohibiuse o uso público do catalán. Houbo certa tolerancia cara aos xéneros literarios minoritarios, pero estes requirían un gran público e sufriron unha prohibición e unha censura despiadadas. A narrativa foi o xénero máis censurado, dado o seu carácter «comercial». O franquismo desmantelou a infraestrutura editorial e comercial. A lenta recuperación da narrativa non comezou a verse ata a entrada dos anos sesenta.

A narrativa (1939-1970)

A leve liberalización do réxime franquista, producida ao rematar a Segunda Guerra Mundial, permitiu un cultivo tímido da narrativa.

• Novela fantástica e de evasión: a evasión da realidade foi unha das alternativas á difícil situación creadora dos novelistas. Destaca Joan Perucho (Les històries naturals).
• Narrativa psicolóxica: era a liña continuísta das tendencias anteriores á guerra. Destaca Joan Sales (Incerta glòria).
• Novela realista: reflexiona sobre as difíciles condicións de vida da posguerra. As novelas non se publicaron ata finais dos anos sesenta. Destacan Tísner (Paraules d'Opòton el vell) e Pedrolo (Totes les bèsties de Cànega).

A partir dos anos 70 aparecen novas editoriais e cresce o número de publicacións de novelas.

Dos anos 70 ata a actualidade

A narrativa dos anos 70 está dominada por escritores nados durante a guerra. Sen abandonar do todo o realismo social, aportan unha exaltación do mundo interior do protagonista, a miúdo en primeira persoa. O estilo adoita ser moi poético e tende a romper os límites entre un xénero e outro. A diferenza da xeración da posguerra, tiveron referencias e modelos literarios das xeracións anteriores e teñen máis información sobre a cultura europea.

Influencias: García Márquez, Mercè Rodoreda e Pere Calders.

Trazos característicos

• As preocupacións dos personaxes e a análise que fan do seu mundo interior son as preocupacións de toda unha xeración.
• Culturalismo: o mundo cultural do escritor reflíctese nas obras a través da intertextualidade.
• Transgresión moral e ideolóxica: recreación sublimada do mundo prohibido da infancia e da xuventude, vivido entre revolta e erotismo (Gràcies per la propina).
• Incorporación da cultura moderna (o cómic, a música pop), que serve para experimentar sobre as posibilidades dos xéneros poéticos e narrativos.
• Todo este mundo interior leva os autores a cultivar xéneros como o histórico, o de viaxes, o erótico ou o policiaco.

Conclusión

Nos últimos anos a nosa lingua é materia curricular e vehículo de ensino. Como fruto desta nova situación, os anos 90 viron o nacemento editorial dunha xeración de autores que responde á necesidade de educar en valores e no gusto pola lectura, como Silvestre Vilaplana (Les urpes del diable).