Materialen Ezaugarriak eta Prozesu Teknikoak: Gida Osoa
Zergatik Tratatu Zurak?
Hezetasunari eta parasitoei hobeto aurre egiteko tratatzen dira.
Lehengaiak: Definizioa eta Motak
Lehengaien Azalpena
Lehengaiak baliabide naturalak dira eta, horietatik, jarduera teknikoan erabiltzen ditugun materialak ateratzen dira.
Lehengai Mota Batzuk
- Hidrokarburoak
- Harkaitzak nahiz mineralak
- Landareetatik datozen materialak
- Animalia jatorriko materialak
Papera Prozesatzeko Urratssak
Honako hauek dira paperaren fabrikazio prozesuko urratsak:
- Enborrak lortu.
- Azala kendu.
- Zura zatitu eta izpitu.
- Ore egosia egitea produktu kimikoekin.
- Orea zuritzea eta irabiakitzea.
- Orea errefinatu.
- Ore likidoa lehortzeko zilindor beroetatik pasatu (sobran geratzen den ura kentzeko).
- Azkenik, presio handiko zilindroetatik pasatu, horrela paper bobina sortzen da.
Altzairuaren Merkaturako Formak
Altzairua merkaturatzeko forma ohikoenak hauek dira:
- Plantxa
- Laukizuzen formako barra
- Profilak
- Alanbre formak
Materiala Aukeratzeko Ezaugarriak
Kontuan Hartu Beharreko Ezaugarriak
Material bat aukeratu behar denean, ezaugarri hauek hartzen dira kontuan:
- Materialaren propietateak.
- Egiteko aukera.
- Materialaren erabilgarritasuna.
- Materialaren eta berari erabiltzeko baliabideen kostua.
- Ingurugiroan duten eragina.
Ezaugarri Bakoitzaren Azalpena
- Erabilera eta Propietateak: Material baten erabilera bere propietateen araberakoa da.
- Makineria eta Erraztasuna: Material bat edo beste aukeratzea erabiltzeko moduan dauden makina nahiz erraminten, lan egiteko erraztasun handiagoaren edo txikiagoaren menpe dago.
- Eskuragarritasuna: Material hori kantitate handiagoan edo txikiagoan egotea eta behar den lekutik hurbilago edo urrunago egotea.
- Kostua: Hasieran, eta egin nahi den produktuak uzten badu, ahalegina egingo da materialik merkeenak erabiltzeko.
- Ingurumen Eragina: Materialak lortu, sortu, erabili eta botatzean, ingurugiroan ahalik eta eragin txikiena duten materialak erabiltzeko ahalegina egin beharko da.
Materialen Sailkapena
Nola Sailkatzen Dira Materialak?
Materialak sailka daitezke:
- Osaketaren arabera.
- Jatorriaren arabera.
- Propietate fisiko-kimikoen arabera.
- Nola fabrikatu diren kontuan hartuz, etab.
Material Naturala eta Artifiziala
- Naturala: Granitoa.
- Artifiziala: Altzairua.
Sailkapena Osaketaren Arabera
Osaketaren arabera, materialak izan daitezke:
- Elementuak eta konposatuak.
- Homogeneoak eta heterogeneoak.
- Metalezkoak eta ez-metalezkoak.
- Inorganikoak eta organikoak, etab.
Sailkapena Propietateen Arabera
Propietateen arabera, materialak izan daitezke:
- Zurrunak eta malguak.
- Gogorrak eta apurkorrak.
- Eroaleak eta isolatzaileak.
- Erreziklagarriak eta erreziklaezinak, etab.
Materialen Propietateak
Materialen Propietate Nagusiak
Materialen propietateak honako hauek dira:
- Propietate sentsorialak.
- Fisiko-kimikoak.
- Teknologikoak.
- Ekologikoak.
Propietate Fisiko-Kimikoak
Eroankortasun Termikoa, Dilatazio Termikoa eta Gardentasuna
- Eroankortasun Termikoa: Materialak beroa eramateko duen gaitasun handi edo txikiagoarekin lotuta egongo da.
- Dilatazio Termikoa: Material batek berotzean duen bolumen handitzea adierazten du.
- Gardentasuna: Material batek argia igarotzen uzteko duen arraztasuna da.
- Eroankortasun Elektrikoa: Material bat korronte elektrikoaren eroale ona ala txarra den adierazten du.
Galdagarritasuna, Plastikotasuna eta Harikortasuna
- Galdagarritasuna: Materialak galdatzeko duten erraztasun handi edo txikiagoa da.
- Plastikotasuna: Materialek forma aldatzeko duten erraztasuna da.
- Harikortasuna: Material batzuek harietan zabaltzeko duten gaitasuna da.
- Xaflakortasuna: Material batzuek lamina meheetan zabaltzeko duten gaitasuna da.
Propietate Ekologikoak
Materialak ingururako duen kaltegarritasun handiago edo txikiagoarekin zerikusia duten propietateak dira:
- Toxikotasuna.
- Lurrinkortasuna.
- Erreziklatzeko erraztasuna, etab.
Materialen Propietate Mekanikoak
Propietate mekanikoak eta haien azalpenak:
- Gogortasuna: Material batek beste batek marratzeari edo ebakitzeari dion erresistentzia da.
- Iraunkortasuna: Material batek kolpea hartzean apurtzeari dion erresistentzia da.
- Malgutasuna: Material batek apurtu gabe tolesteko duen gaitasuna da.
- Elastikotasuna: Material batek tiratu, komprimatu edo bihurritu ondoren lehenengo itxura berriz eskuratzeko duen gaitasuna da.
Fabrikazio Prozesuak eta Saiakuntzak
Fabrikazio Prozesu Batzuk
Fabrikazio prozesu batzuk dira:
- Tolestea.
- Soldatzea.
- Torneatzea, etab.
Saiakuntza Teknologikoen Helburua
Saiakuntza teknologikoak egiteko 3 arrazoi:
- Material batek egoera batzuetan duen jokabidea aztertzeko.
- Saio horretan, materiala egoera horretan jarri eta emaitzak aztertzen dira.
- (Hirugarren arrazoia ez dago argi zehaztuta, baina lehenengo biak nahikoak dira testuaren arabera).
Zura: Osaera, Erabilera eta Aldaketak
Zura: Osaera eta Erabilera
- Zerez Osatuta Dago Zura?: Zelulosa, lignina, gatz mineralak eta ura.
- Zertarako Erabiltzen Da Zura?: Eraikinen eraikuntzarako, trenbideak, telefono zintoinak eta halakoak egiteko. Altzariak, musika tresnak, etxerako tresnak, etab. Zura, gainera, papera eta beste produktu kimiko batzuk egiteko lehengaia da.
Zura: Ezaugarriak
ZURAREN EZAUGARRIAK:
- Material gogorra eta elastikoa.
- Beroa eta elektrizitatea ondo isolatzen ditu.
- Ukitzean gozoa da eta bukaera asko onartzen du.
- Modu egokian tratatuz gero, oso material iraunkorra da.
Zur Motak eta Adibideak
- Zur bigunak: Pinu, izeia...
- Zur gogorrak: Haritza, intxaurrondoa...
Zuraren Aldaketak
Zuraren prozesaketa-faseak:
- Ebakitzea: Makina espezializatuekin egiten da, zerra mekanikoekin.
- Azala Kentzea: Horren bidez, probetxugarriak ez diren adarrak eta sustraiak kentzen dira.
- Despiezea eta Zatiketa: Zerrategietan egiten da. Enbor guztiak ez dira modu berean despiezatzen, enborraren ezaugarrien arabera egiten da.
- Sikatea: Zura egokitu egiten da.
Zura Salmentan Aurkitzeko Formak
Zura salmentan aurki daiteke:
- Ohol trinkoak.
- Xafak eta laminak.
- Listoiak eta oholtzarrak.
- Moldurak eta profilak.
- Biribilak.
Zura Zaindu beharra
Zura pintatu edo babesle termikoz busti behar da; ondorioz, parasitoak urruntzen dira.
Metalak eta Aleazioak
Aleazioak
Aleazioa: Metal baten nahaste beste metal batzuekin urtu, eta solidifikatzen uztean lortzen den materiala da. Adibidez, letoia, kobrearen eta zinkaren arteko aleazioa da.
Altzairua
Zer da altzairua?: Burdina eta karbonoaren arteko aleazioak dira.
Altzairu Motak eta Azalpenak
- Arrunta: Burdina eta karbonoa bakarrik dituzte. Soldatzeko errazak dira eta ez dute korrosioarekiko erresistentzia handirik. Egiturak, iltzeak, torlojuak burdineria eta erraminta arruntak egiteko erabiltzen da.
- Aleaturiko Altzairuak: Burdina eta Karbonoa ez ezik, beste elementu batzuk ere badituzte. Korrosioari, higadurari eta tenperatura handiei ondo eusten diete. Tresna nahiz erreminta bereziak, makinariako elementuak, ebakitzeko erremintak, eta abarretarako egiteko erabiltzen da.
Burdinurtuaren eta Altzairuaren Karbono Portzentaia
- Burdinurtua: %0,03 eta 1,76 artean.
- Altzairua: 1,76 eta 6,67 bitartean.
Burdinurtuaren Erabilerak
Mekanizatzeko eta moldeatzeko errazak dira eta tamaina handiko piezak egiteko erabiltzen da.
Kobrearen Erabilerak
Kobrearen erabilera nagusiak:
- Xafla nahiz kanalizazio forman korrosioari eusteko duen iraunkortasuna dela eta.
- Eroankortasun ona duenez, galdarak, beroa trukatzekoak, alanbikea, sukaldeko tresnak, eta abar.
Kobrearen Aleazioak
Brontzea eta letoia.
Eztainuaren Erabilerak
Soldadura bigunak eta brontzea bezalako aleazioak egiteko erabiltzen da. Burdinaren eta kobrearen estalkitzat ere erabiltzen da. Ez da toxikoa, hortaz, janarigintzan ere erabiltzen da.
Berunaren Ezaugarriak eta Erabilerak
Ezaugarriak: Kolore zuri-urdinska duen metala da, dentsitate handia du, urtze puntu baxua, biguna da eta oso erraza lantzeko. Galenatik ateratzen da.
Aluminioaren Ezaugarriak eta Erabilerak
Ezaugarriak: Zilar kolore argia du eta ondo eusten dio herdoiltzeari. Gainera oso arina, beroaren eta elektrizitatearen eroale ona eta mekanizatzeko erraza da. Batez ere, bauxitatik lortzen da.
Erabilerak: Freskagarrien latetan, hegazkinen fuselajean...
Zinkaren Erabilerak
Ontziak, teilatu hodiak eta teilatuak estaltzeko.
Zuntzak eta Polimeroak
Zuntzen Motak
- Landareenak.
- Animalienak.
- Mineralak.
- Sintetikoak.
Kotoiaren Sorrera
Landare malbazeo batzuetan egoten da kapsulan, haziak estaliz.
Seta Naturala
Lepidoptero batzuen armiarmek eta larbek jariatze dutenean sortzen da.
Nailona
Zertarako erabiltzen da?: Ehunen fabrikazio guztietan erabiltzen dira. Giltzadura, kableak, estaldurak, dekorazioak... egiteko.
Polimerizazioa
Zer da polimerizazioa?: Molekula erraldoiak lortzen dira.
Plastikoaren Lehengaiak eta Erabilerak
- Lehengai bat: Petrolioa.
- Erabilerak: Beruna ordeztu dute kondukzioetan eta zuraren ordez erabiltzen dira ateak eta leihoak egitean.
Plastiko Motak eta Ezaugarriak
- Plastiko Termoplastikoak: Zenbait aldiz urtu edo solidifikatzen direnean, euren egitura aldatu gabe.
- Termogogorrak: Solidifikatu ondoren, deskonposatu gabe urtu ezin direnean.
- Elastomeroak: Kautxu naturalekin gertatzen den moduan, forma galtzeko eta lehengo forma berriz eskuratzeko gauza direnean.
Material Zeramikoak eta Eraikuntza
Materia Zeramikoen Ezaugarriak
Beste material batzuekin nahasiriko buztinetatik lortzen dira. Gogortasun handikoa eta gutxi dilatatzen da.
Igeltsuaren Erabilera
Eraikuntzan barruko hormetako adreiluak jasotzeko eta trenkadak nahiz teilatuak estaltzeko.
Zementuaren Erabilera
Urarekin eta harearekin nahasita erabiltzen da. Hauts hori, adreiluak eta baldosak itsasteko erabiltzen da.
Hormigoia
Harea eta Legarra bezalako material bizigabeak, zementua bezalako aglomeratzailea eta ura nahasiz lortzen da.
Pintura Motak
Pintura motak dira:
- Disolbatzaileetan oinarrituriko pinturak.
- Ura erabiltzen duten pinturak.