Materia eta Energia: Oinarrizko Kontzeptuak eta Esperimentuak

1. Sarrera

Edozein materiak aldaketak eta eraldaketak jasaten ditu energiaren bidez (frikzioa, beroa...):

• Aldaketa fisikoa: Materiaren itxura aldatzen denean (adibidez, burdin bati kolpe bat ematea).
• Aldaketa kimikoa: Materiaren konposaketa aldatzen denean (adibidez, papera erretzea).

Eraldaketa gertatu aurretik substantzia erreaktiboak ditugu, eta ondoren, erreakzioaren produktuak.

2. Gertakari fisikoen eta aldaketa kimikoen ikaskuntza

Eduki hauek 236/2015 Dekretuaren Natur Zientzietako arloko 4. multzoan jasota daude:

• Prozedurak: Behaketa, informazio bilketa eta hipotesiak (metodo zientifikoa).
• LHko lehen urteak: Ingurune hurbiletik abiatu, materialak manipulatu eta propietateak identifikatu.
• Garapena: Indarra, higidura eta abiadura bezalako esperientziak landu.
• LHko azken urteak: Ikerketa prozedurak erabili gai konplexuagoak ulertzeko.

2.1. Proposamen metodologikoak

• Ikaskuntza esanguratsua: Aurre-ezagutzak erabili eta jarduerak manipulatu, ukitu eta sentitu.
• Testuinguru kooperatiboa: Elkarrekintza bultzatu eta besteen ideiekiko errespetua landu.
• Irakaslearen zeregina: Kontzeptu berriak eraikitzen lagundu, ikasleak errealitatea hobeto azal dezan.

3. Propietateak aztertzeko esperientziak

Jardueren programazioak hiru momentu ditu: arazoaren formulazioa, ikerketa prozesua eta ondorioak.

Materia eta energiaren esperimentuak

1. Airearen propietateak: Aireak espazioa hartzen du eta masa du (burbuilen eta inbutuaren esperimentuak).
2. Uraren konprimaezintasuna: Xiringa bidezko frogak.
3. Airearen konprimagarritasuna: Xiringa eta burbuilen bidezko frogak.
4. Nahasketen banaketa: Flotazioa (zerrautsa/hondarra) eta lurrunketa (gatza).
5. Ukimen pertzepzioa: Tenperatura erlatiboaren esperimentua.
6. Egoera aldaketak: Kondentsazioa eta izotzaren bolumen aldaketa.
7. Airearen dilatazioa: Puxika eta tenperatura aldaketak.
8. Elektrizitate estatikoa: Puxika eta artilezko ehuna.
9. Eroale eta isolatzaileak: Zirkuitu elektriko sinplea.
10. Zirkuitu elektrikoa: Serie-konexioa eta argitasunaren azterketa.
11. Imanak: Poloen arteko erakarpen eta aldarapen indarrak.

4. Ondorioak

Ikerkuntza metodologikoaren bidez, ikasleek materiaren eta energiaren ezaugarriak modu aktiboan barneratzen dituzte.

5. Bibliografia

• 236/2015 DEKRETUA, abenduaren 22koa, Oinarrizko Hezkuntzaren curriculuma.
• Garcia, J. eta Garcia, F. (1989). Aprender investigando. Sevilla: Dfada.