Lurraren Egitura eta Plaken Tektonika

Lurraren barne-egitura

Eredu estatikoa

Geruza bakoitzaren konposizio kimikoan oinarritzen da. Lurrazala, goi-mantua, behe-mantua, kanpo-nukleoa eta barne-nukleoa bereizten dira.

• Lurrazal kontinentala: Urgaineratutako kontinenteak eratzen ditu. Lodiagoa da eskualde menditsuetan, ez bakarrik haien altueragatik, baita eremu horietan duen sakoneragatik ere.
• Lurrazal ozeanikoa: Ozeanoen azpiko gainazal arrokatsua da. Kontinentala baino meheagoa da, eta dentsitate handiagoa du.

Mohorovičić etenguneak lurrazala eta mantua bereizten ditu; Gutenberg etenguneak, berriz, mantua eta nukleoa.

Eredu dinamikoa

Geruzen portaera fisikoan oinarritzen da:

• Litosfera: Lurrazalak eta goi-mantuaren zati txiki batek eratzen dute. Solido zurrun baten portaera du.
• Astenosfera: Goi-mantuaren zati erdi urtua da, eta material plastiko baten portaera du.
• Mesosfera: Goi-mantuaren zati batek eta behe-mantu osoak eratzen dute. Geruza zurruna da.
• Endosfera: Kanpo-nukleoak (jariakorra) eta barne-nukleoak (solidoa) osatzen dute.

Plaken tektonika

• Lurra plaka litosferiko izeneko zati zurrunetan banaturik dago, puzzle bat bezala.
• Plaka litosferikoak ez dira estatikoak; tamainaz, formaz eta lekuz aldatzen dira, astiro baina etengabe.
• Dinamika litosferiko horrek plaken arteko marruskadura eta bultzada eskergak eragiten ditu eta horiek, beren aldetik, barne-jatorriko prozesu geologiko ezberdinak sortzen dituzte eta kanpoko jatorriko prozesuei eragiten diete.

Plaken ertzak

• Ertz konbergenteak: Talka egiten duten bi plaken ertzak edo bazterrak dira.
• Ertz dibergenteak: Elkarrengandik aldentzen diren bi plaken ertzak dira.
• Saihetseko higidurako ertzak: Elkarrengandik saiheska irristatzen diren bi plaken ertzak dira.

Plaken tektonikaren frogak

• Kontinente ezberdinetako kosta-lerroak bat etortzea.
• Urrun dauden kontinenteetako haitz-egiturak bat etortzea.
• Mendizerra batzuen jarraitasuna eta banaketa.
• Froga paleoklimatikoak.
• Froga paleontologikoak.
• Paleomagnetismoa.
• Sumendien eta lurrikaren banaketa globala.
• Kontinenteen higiduren neurketa.