Literatura katalana frankismoaren garaian: narratiba, exilioa eta berrikuntza

Literatura katalana frankismoaren garaian

Gerra ostean, Franco diktaduraren eraginez, Generalitat, Estatutua eta alderdi politikoak desagertu ziren, eta katalanaren erabilera eta irakaskuntza debekatu zen. Hala ere, euskarak familia-eremuan uso privado familiar moduan iraun zuen.

Exilioa

Intelektual asko exilioan joan ziren: Carles Riba, Pompeu Fabra, Josep Carner, Ferran Soldevila, Mercè Rodoreda eta Pere Calders, besteak beste. Batzuk hil ziren, beste batzuk itzuli ziren. Exilioan, katalandarrak aldizkari existentetan sartu ziren edo berriak sortu zituzten, adibidez Quaderns de l'exili eta Pont Blau.

Narratiba 1939-1950

1939tik aurrera, katalan nobela poliki-poliki berpiztu zen exiliatutako nobelagileekin: Vicenç Riera Llorca, Avel·lí Artís-Gener eta Xavier Benguerel, Katalunian argitaratuz. 1947an, Aymà argitaletxeak Joanot Martorell nobela saria antolatzeko baimena lortu zuen.

1950eko hamarkada

Censurak nobelagileen lana baldintzatzen zuen, baina 50eko hamarkadan El Club dels Novel·listesekin dinamizatu ziren. Josep Pla, Llorenç Villalonga eta Mercè Rodoredaren lanak lehen aldiz argitaratu ziren. Salvador Espriuk, poeta izanik, gerra aurretik argitaratutako narrazioak berriro editatu zituen, hala nola Ariadna al laberint grotesc eta Laia.

Gerra ostean hasi ziren lehen belaunaldiko nobelagile berriak: Jordi Sarsanedas, Maria Aurèlia Capmany, Manuel de Pedrolo, Josep Maria Espinàs eta Joan Perucho.

Narratiba sinbolikoa eta fantastikoa

Gerra ostean argitaratutako narratiba gehienak errealitatea zuzenean ez tratatzea erabaki zuten, eta sinbolismoaren eta mitoaren bidez azaldu zuten. Mites liburuan (Jordi Sarsanedas), errealismoa eta surrealismoa uztartzen dituzten hamabost ipuin daude. Sarsanedasek amets eta eguneroko errealitatea landu zituen, existentziaren allegoria batera iritsiz. Joan Perucho eta Pere Caldersek literatura imaginatiboa edo fantastikoa landu zuten, errealitate partekatuaren gainean metaforikoki eraikia.

Nobela psikologikoa

30eko hamarkadatik aurrera, Joan Sales, Mercè Rodoreda, Llorenç Villalonga eta Maria Aurèlia Capmanyk analisi psikologikoaren teknika aberastu zuten, historia berriaren eta pertsonalaren elementuak txertatuz. Nobela errealista Manuel de Pedrolo eta Josep Maria Espinàsek landu zuten. Combat de nit, Espinàsen lanik nabarmenena, kamioi gidarien kronika moduko erreportaje-forma du, elkarrizketa, barne-monologoa eta hirugarren pertsonako narrazioa uztartuz. Nobela psikologikoak nagusitu zuen hirurogeiko hamarkadara arte, garai horretan italiar neorrealismoaren eta Amerikako entreguerra nobelaren eragina nabaritu zelarik.

Valentziako literatura

Gerra ostean, Valentziako literatura bertsoetara jo zuen. Nicolau Primitiuk sortutako Sicània argitaletxeak egoera zuzentzen lagundu zuen eta Maria Ibars eta Beatriu Civeraren nobelak argitaratzea ahalbidetu zuen. 50eko hamarkadan, La dona forta (Maria Beneyto, emakumearen egoera), Rondalles valencianes (Enric Valor) eta L'ambició d'Aleix argitaratu ziren. Paràboles i prou (Josep Iborra) ere nabarmentzekoa da.

Trantsizioa eta 60ko hamarkada

1959an Carles Riba hil zenean, aldaketa asko gertatu ziren. Erresistentzia zorrotzetik diktaduraren aurkako jarrera gatazkatsuagoetara pasatu ziren idazleak, eta ondoren, diktadura jarrera permisiboagoetara jo zuen nazioarteko irekiera zela eta. Horri esker, idazleek publiko zabalagoa lortu zuten, censura iraun arren.

Argitaletxeak eta nobela beltza

60ko hamarkadan, A Tot Vent argitaletxea eta Edicions 62 sortu ziren. Azken horrek El Balancí eta La Cua de Palla bilduma narratiboak kaleratu zituen. Manuel de Pedroloren zuzendaritzapean, nobela beltza nagusitu zen. Hainbat hizkuntzatara itzulpenak egin ziren, eta publikoak Europako narratiba berrien formak ezagutu zituen. Nobelak berriro hegemonia lortu zuen irakurleen artean, Moix eta Porcelen eraginez.