Literatura Galega no Primeiro Terzo do Século XX: Do Rexurdimento á Xeración Nós

A Literatura Galega no Primeiro Terzo do Século XX

O primeiro terzo do século XX foi unha etapa favorable para o desenvolvemento da literatura en lingua galega, xa que se consolidou o proceso de recuperación iniciado no século XIX cos poetas do Rexurdimento. Ademais de continuar escribíndose poesía, xurdiron novos xéneros e plataformas de difusión.

O papel das Irmandades da Fala

• Labor das Irmandades: Fomentaron o cultivo dos xéneros menos desenvolvidos ata entón.
• Creación de canles de expresión: Impulsaron revistas (A Nosa Terra), suplementos en xornais (“Terra a Nosa!”) e editoriais con coleccións de novelas breves (Céltiga).
• Seminario de Estudos Galegos (1923): Fundamental no impulso do ensaio.
• Autores destacados: Antón Villar Ponte, Lois Porteiro Garea e Xoán Vicente Viqueira.

Tendencias na prosa de ficción (1916-1936)

• Liña tradicional-populista: Herdeiros da narrativa popularizante e da converxencia entre o tardorromantismo e os moldes realistas (Francisca Herrera Garrido, Xosé Lesta Meis).
• Relato simbólico-identitario: Indagación nas claves da identidade nacional e do relato (Vicente Risco e Ramón Otero Pedrayo).

A Revista Nós e o seu proxecto

Fundada en 1920, foi o proxecto emblemático do Grupo Nós. Dirixida por Vicente Risco, contou coa colaboración de Arturo Noguerol, Otero Pedrayo, Cuevillas, Castelao (director artístico) e Ánxel Casal (editor). O seu obxectivo principal era europeizar e universalizar a cultura galega.

Vicente Risco: Pensamento e obra

Risco destacou polo seu irracionalismo, a crítica ao positivismo e o seu historicismo, concedendo especial importancia ao sentimento da Terra. Defendeu unha sociedade campesiña e patriarcal, allea ao capitalismo.

• O porco de pé (1928): A súa novela máis innovadora. Un retrato grotesco da sociedade burguesa que substitúe a intelixencia polo diñeiro.
• Narrativa curta: Do caso que lle aconteceu ao doutor Alveiros (1919), O lobo da xente (1925).
• Outras obras: Nós, os inadaptados (1933).

Ramón Otero Pedrayo

A súa obra céntrase na descuberta da realidade galega a través da crónica biográfica e a idealización da historia. Destacan:

• Narrativa curta: Escrito na néboa (1927), Arredor de si (1930), Devalar (1935).
• Narrativa longa: O mesón dos ermos.
• Contos: O purgatorio de don Ramiro (1926), Entre a vendima e a castañeira (1957).

Castelao e o Grupo Nós

De extracción popular e pensamento laico e progresista, Castelao practicou unha arte de intervención directa. O seu estilo combina elementos líricos, ironía e humor, achegando un modelo de galego culto.

• Narrativa: Un ollo de vidro. Memorias de un esquelete (1922), Cousas (1926), Os dous de sempre (1934).
• Teatro: Os vellos non deben de namorarse.

Rafael Dieste: A modernidade narrativa

Dieste mesturou o popular e o culto, empregando recursos do relato oral e unha descrición plástica impresionista. En Dos arquivos do trasno, introduce reflexións filosóficas e presenta a realidade como máxica, onde os acontecementos son ambiguos e problemáticos.