Literatura Galega: De Cunqueiro e Fole á Nova Narrativa

Álvaro Cunqueiro: Vida e Obra

Álvaro Cunqueiro nace en Mondoñedo en 1911. Estuda en Santiago nos primeiros anos 30, onde comeza o seu labor literario, plasmado en tres libros: Mar ao norde (1932); Poemas do si e do non (1933); e Cantiga nova que se chama riveira (1933). Coa fundación da editorial Galaxia, comeza a escribir textos narrativos en galego, impulsado por Fernández del Riego: Merlín e familia (1955); As crónicas do sochantre (1956); e Se o vello Sinbad volvese ás illas (1961). Nos anos 60 múdase a Vigo e escribe libros de narracións breves: Escola de menciñeiros (1960); Xente de aquí e acolá (1971); e Os outros feirantes (1979).

Mundos narrativos de Cunqueiro

Nas súas novelas atopamos unha mestura de realidade e fantasía. En cada libro coexisten personaxes e feitos fantásticos con outros pertencentes á vida cotiá. Emprega técnicas propias da narración realista, cunha presenza importante de recursos da tradición oral popular. Os personaxes das obras proceden de vellos mitos doutras culturas: en Merlín e familia o protagonista é o mago Merlín, que acompaña ao rei Artur nas súas aventuras.

Obra poética e teatral

Despois da guerra publica Dona de corpo delgado (1950), e uns poemas dispersos que reuniu en 1980 no que está considerado o seu mellor libro: Herba aquí ou acolá. Tamén escribe textos teatrais: A noite vai coma un río e O incerto señor don Hamlet, príncipe de Dinamarca (1959).

Narrativa de Ánxel Fole

Os catro libros principais que publicou son volumes de contos: Á lus do candil (1953) e Terra brava (1955) están relacionados. Ambos reflicten o mundo rural das terras do Courel e do Incio, e recorren a unha estrutura narrativa parecida: recoller os relatos que varias persoas contan nunha conversa ao redor da lareira ou mesa, moi comúns no mundo rural da época. Contos da néboa (1973) e Historias que ninguén cre (1981) están ambientados nun mundo urbano de Lugo, pero con elementos presentes do conto de medo e misterio característico dos anteriores. Nos seus libros emprega unha lingua rica e enxebre, xa que o seu galego é o recollido entre as terras do Courel, con moitos dialectismos e barbarismos. Fole móstrase baixo a figura de contador de contos.

A Nova Narrativa Galega (1954-1970)

Movemento renovador da narrativa caracterizado por:

• Protagonizada por autores/as novos e con formación universitaria.
• Rexeita argumentos convencionais e lóxicos, así como personaxes tradicionais.
• Racha coas formas de narrar tradicionais (narrador omnisciente en 3ª persoa) e opta por: 1ª persoa, narración epistolar, etc.
• Concibe ao ser humano como obxecto, normalmente degradado.
• Renuncia á linearidade temporal e á localización temporal concreta.
• Renega do enxebrismo, procurando a universalidade dos textos.
• Espazos urbanos, desbotando o ruralismo.
• Temas como sexo, violencia e absurdo existencial.
• Recibe influencias do Nouveau Roman e de escritores como Joyce, Camus, Proust...

Autores e obras destacadas

• Gonzalo Rodríguez Mourullo: Nasce un árbore (1954) e Memorias de Tains (1956).
• X. Luís Méndez Ferrín: Percival e outras historias (1958), O crepúsculo e as formigas (1961) e Arrabaldo do norte (1964).
• Xohán Casal: O camiño de abaixo (1970).
• M. Xosé Queizán: A orella no buraco (1965).
• Camilo Gonsar: Lonxe de nós e dentro (1961) e Como calquera outro día (1962).
• Xohana Torres: Adiós, María (1971).
• Carlos Casares: Vento ferido (1967) e Cambio en tres (1969).

Traxectorias individuais

X. Luís Méndez Ferrín

Publica o seu primeiro libro de relatos (Percival e outras historias) con 20 anos. A partir de 1980 publica: Arraianos; Arnoia, Arnoia; Bretaña, Esmeraldina; No ventre do silencio. Desenvolve unha obra poética de temática comprometida e gran riqueza formal: Poesía enteira de Heriberto Bens; Con pólvora e magnolias.

Carlos Casares

Cultiva sobre todo a narrativa. Nos anos 60 publica: Vento ferido; Cambio en tres. En 1975 aparece Xoguetes pra un tempo prohibido (onde fai un retrato da súa xeración). Despois veñen o libro de relatos Os escuros soños de Clío e as novelas: Ilustrísima; Os mortos daquel verán; Deus sentado nun sillón azul; O sol do verán.

Situación sociolingüística en España

España é un Estado plurilingüe, con 7 linguas autóctonas: galego, asturleonés, castelán, éuscaro, aragonés, catalán e aranés. O plurilingüismo é oficial, aínda que o trato das distintas linguas sexa desigual. A única lingua oficial é o castelán, e o resto poden ser ou non cooficiais dependendo da comunidade autónoma.

• Éuscaro: Cooficial en Euskadi e Navarra. Fálase tamén en Francia, no País Vasco francés, pero sen recoñecemento oficial.
• Catalán: Cooficial en Cataluña, Baleares e Valencia (valenciano). Fálase tamén no leste de Aragón e Murcia, pero sen status legal. Fora do país: Andorra (lingua oficial); sarda de Alguer (cooficial co italiano e sardo); Rosellón francés (non oficial).
• Asturleonés: Fálase en Asturias, León e Zamora (cooficial); Miranda do Douro (oficial).
• Aragonés: Fálase no norte de Huesca (non cooficialidade, si "protección").
• Aranés: Fálase no Val d'Arán (cooficial co castelán) e Cataluña (oficial).