Lehen Industria Iraultza: Jatorria eta Gakoak

Lehen Industria Iraultza (1780–1860)

XVIII. mendearen bigarren erdialdean aldaketa sakonak gertatu ziren, Industria Iraultzari bide emanez.

1. Faktore eragileak

• Biztanleriaren hazkundea: Heriotza-tasa jaitsi eta jaiotza-tasak igo ziren. Horrek eskaria eta kontsumoa handitu zituen, teknologiaren garapena ezinbesteko bihurtuz.
• Nekazaritzaren hedapena: Nekazaritza-teknikak hobetu ziren (lugorria baztertuz, laboreen txandaketa eta labore berriak sartuz). Abeltzaintza eraldatu zen eta Enclosures (lurren pribatizazioa) sistemak inbertsioak bultzatu zituen.
• Liberalismo ekonomikoa: Adam Smithek bere Nazioen Aberastasuna (1776) obran norbanakoaren askatasuna eta estatuaren esku-hartze eza aldarrikatu zituen.

2. Fabrika eta mekanizazioa

Ekoizpena fabriketan kontzentratu zen eta prozesua mekanizatu egin zen:

• James Watt-en lurrun-makina: Energia-iturri errentagarriagoa izan zen.
• Lanaren antolaketa: Lanaren banaketa, ordutegi finkoa eta makinek ezarritako erritmoa nagusitu ziren.

3. Britainia Handia: Industrializazioaren gunea

Britainia Handia izan zen aitzindaria, arrazoi hauengatik:

• Lan-esku ugaria eta merkatu zabala: Inperio handia izateak kolonia ugari eta merkatu segurua eskaintzen zion.
• Baliabide naturalak: Burdina eta ikatz ugari zituen.
• Pentsamolde liberala: XVII. mendetik parlamentu liberala izateak garapen ekonomikoa erraztu zuen.

4. Industria nagusiak

• Ehungintza: Kotoiaren industria azkar hedatu zen makina espezializatuei esker.
• Siderurgia: Ikatz minerala eta labe garai modernoak erabiltzeak burdinaren produktibitatea izugarri handitu zuen.

5. Garraioen iraultza

Garraioaren hobekuntzak munduko ekonomia eraldatu zuen:

• Itsasontziak: Fultonek lurrun-motorrez propultsaturiko itsasontziak sustatu zituen.
• Trenbidea: Stephenson ingelesak lurrun-lokomotora sortu zuen.
• Ondorioak: Merkataritzaren hazkundea, bizi-kalitatearen hobekuntza eta emigrazioaren erraztasuna.