Lehen Industria Iraultza: Jatorria eta Gakoak
Lehen Industria Iraultza (1780–1860)
XVIII. mendearen bigarren erdialdean aldaketa sakonak gertatu ziren, Industria Iraultzari bide emanez.
1. Faktore eragileak
- Biztanleriaren hazkundea: Heriotza-tasa jaitsi eta jaiotza-tasak igo ziren. Horrek eskaria eta kontsumoa handitu zituen, teknologiaren garapena ezinbesteko bihurtuz.
- Nekazaritzaren hedapena: Nekazaritza-teknikak hobetu ziren (lugorria baztertuz, laboreen txandaketa eta labore berriak sartuz). Abeltzaintza eraldatu zen eta Enclosures (lurren pribatizazioa) sistemak inbertsioak bultzatu zituen.
- Liberalismo ekonomikoa: Adam Smithek bere Nazioen Aberastasuna (1776) obran norbanakoaren askatasuna eta estatuaren esku-hartze eza aldarrikatu zituen.
2. Fabrika eta mekanizazioa
Ekoizpena fabriketan kontzentratu zen eta prozesua mekanizatu egin zen:
- James Watt-en lurrun-makina: Energia-iturri errentagarriagoa izan zen.
- Lanaren antolaketa: Lanaren banaketa, ordutegi finkoa eta makinek ezarritako erritmoa nagusitu ziren.
3. Britainia Handia: Industrializazioaren gunea
Britainia Handia izan zen aitzindaria, arrazoi hauengatik:
- Lan-esku ugaria eta merkatu zabala: Inperio handia izateak kolonia ugari eta merkatu segurua eskaintzen zion.
- Baliabide naturalak: Burdina eta ikatz ugari zituen.
- Pentsamolde liberala: XVII. mendetik parlamentu liberala izateak garapen ekonomikoa erraztu zuen.
4. Industria nagusiak
- Ehungintza: Kotoiaren industria azkar hedatu zen makina espezializatuei esker.
- Siderurgia: Ikatz minerala eta labe garai modernoak erabiltzeak burdinaren produktibitatea izugarri handitu zuen.
5. Garraioen iraultza
Garraioaren hobekuntzak munduko ekonomia eraldatu zuen:
- Itsasontziak: Fultonek lurrun-motorrez propultsaturiko itsasontziak sustatu zituen.
- Trenbidea: Stephenson ingelesak lurrun-lokomotora sortu zuen.
- Ondorioak: Merkataritzaren hazkundea, bizi-kalitatearen hobekuntza eta emigrazioaren erraztasuna.