Lehen gerra karlista

Israel-Arabia

Arabiarren eta israeldarren arteko gatazka ez da 1948an soilik hasten; bere sustraiak Lehen Mundu Gerran eta Otomandar Inperioaren desegitean daude. Gerra arte, Ekialde Hurbila otomandarren menpe egon zen. Gerra amaitzean, Britainia Handiak eta Frantziak mandatu-sistema ezarri zuten eta eskualdeko mugak beren interesen arabera antolatu zituzten.

Bi mugimendu nazional garatu ziren aldi berean:
arabiar nazionalismoa eta sionismoa. Arabiar nazionalismoak independentzia eta arabiar herrien batasuna aldarrikatzen zituen. Sionismoak, berriz, Palestinan judu-estatu bat sortzea defendatzen zuen, antisemitismoaren eta diasporaren testuinguruan. Britainia Handiak bi mugimenduak erabili zituen, baina akordio kontraesankorrak egin zituen.

1916ko Sykes-Picot akordioak Britainia Handiaren eta Frantziaren arteko lurralde banaketa ezarri zuen. 1917ko Balfour-en Aitorpenak Palestinan juduentzako “egoitza nazionala” babestu zuen. Horrek arabiarren independentzia-itxaropenekin talka egin zuen. Mandatu garaian, juduen immigrazioak gora egin zuen eta arabiarren eta juduen arteko tentsioa handitu zen.

1947an NBEk Palestina banatzeko plana onartu zuen: estatu judu bat eta estatu arabiar bat sortzea. Arabiarrek ez zuten plana onartu. 1948ko maiatzean Israelgo Estatua aldarrikatu zen eta lehen arabiar-israeldar gerra hasi zen. Gerra ostean, Israelek hasieran proposatutako lurraldea baino gehiago kontrolatu zuen, eta milaka palestinar errefuxiatu bihurtu ziren.

1967ko Gerrak beste aldaketa erabakigarri bat ekarri zuen: Israelek Gaza, Zisjordania, Sinai eta Golan okupatu zituen. 1973ko gerraren ondoren, Egiptorekin negoziazioak etorri ziren eta 1978ko Camp David akordioek Sinai itzultzea ekarri zuten. Palestinarren ordezkaritza OLPk hartu zuen, eta gero Oslo akordioek Palestinako Aginte Nazionala sortu zuten. Hala ere, okupazioak, asentamenduek, intifadek eta Gazako gatazkek erakusten dute arazoak konpondu gabe jarraitzen duela.

Gaia 7

1973tik aurrera kapitalismoaren urrezko garaia amaitu zen. 1940-1973 artean Mendebaldeko ekonomiek hazkunde handia, enplegu maila altua eta Ongizate Estatuaren sendotzea bizi izan zuten. Baina 1970eko hamarkadan krisi estruktural bat sortu zen, industria-eredu oso bati eragin ziona.

Krisiaren arrazoi nagusietako bat fordismoaren agortzea izan zen. Serie handiko ekoizpenak eta lanaren antolaketa mekanizatuak ez zioten ondo erantzuten eskariaren aldaketari. Aldi berean, energia-iturri tradizionalekiko mendekotasuna handia zen, eta petrolioaren prezioaren igoerak inflazioa, produkzio-kostuen igoera eta ekonomiaren geldialdia ekarri zituen.

Krisiaren ondorioz, ekonomia berrantolatu zen. Industria tradizionalak pisua galdu zuen, eta zerbitzuen sektorea, informatika, robotika, telematika eta multinazionalen jarduera indartu ziren. Asiako dragoiak bezalako herrialde industrializatu berriek hazkunde azkarra izan zuten, soldata baxuak, esportazioak eta estatuaren azpiegitura-politikak baliatuz.

Politikoki, neoliberalismoa indartu zen. Estatuaren esku-hartzea murriztea, merkatuaren liberalizazioa, desarautzea eta pribatizazioak bultzatu ziren. Horrek Ongizate Estatuaren krisia ekarri zuen, batez ere gastu soziala mantentzea gero eta zailagoa bihurtu zelako.

Ondorio nagusietako bat desberdintasunaren hazkundea izan zen. Herrialdeen arteko aldeak, herrialdeen barruko desberdintasunak eta mundu-mailako polarizazio ekonomikoa handitu ziren. Horregatik, 1973ko krisia ez da soilik krisi ekonomiko bat: gaur egungo globalizazio kapitalistaren hasierako mugarri nagusietako bat da.