Langabezia, BPG eta Ekonomia Ereduak: Oinarrizko Kontzeptuak

Langabezia eta Lan-merkatuaren Kontzeptuak

• Lan-adina duen biztanleria: Lana egiteko adinean dagoen populazioa (16 urte edo gehiago).
• Landunak: Soldatapekoak zein norberaren konturako langileak, jardunaldi osoan edo partzialean, kontratu mota edozein dela ere.
• Langabetuak: Lanik ez duten pertsonak, baina aktiboki lana bilatzen ari direnak.
• Biztanleria aktiboa: Landunak eta langabetuak batuta.
• Ez-aktiboak: Lanik ez duten eta aktiboki bilatzen ez dituzten pertsonak (ikasleak, jubilatuak, etxeko lanak, lan egiteko ezinduak, etsipen-efektua...).

Langabezia Motak

• Egiturazko langabezia: Lanpostuak galtzen dira ekonomiaren edo teknologiaren aldaketengatik (adibidez, automatizazioa). Epe luzekoa izan ohi da.
• Langabezia ziklikoa: Ekonomiaren atzeraldi edo krisialdi garaian gertatzen da, enpresek eskaera gutxiago dutenean.
• Urtaroko langabezia: Urteko sasoi jakin batean gertatzen da (adibidez, turismoa udan edo uzta-biltzea).
• Langabezia frikzionala: Lan bat utzi eta beste bat aurkitu arte pasatzen den denbora tartea.

BPG-ren Formula eta Osagaiak

• BPG Nominala: Ekoizpena × Prezioa.
• BPG Erreala: Ekoizpena × Oinarri urteko prezioa.

Formula: BPG = C (Kontsumoa) + I (Inbertsioa) + G (Gastu publikoa) + (X - M) (Esportazioak - Inportazioak).

Ekonomia Ereduak: Keynesianismoa vs Marxismoa

Ongizate Estatuaren Ereduak

• Liberala: Laguntza gutxi, pribatizazio handia (AEB, Erresuma Batua).
• Kontserbadorea: Familia eta lana oinarri; prestazioak lanaren araberakoak (Alemania, Frantzia).
• Sozialdemokrata: Zerbitzu publiko unibertsalak eta zerga altuak (Suedia, Norvegia).
• Mediterraneoa: Familia da babes nagusia; laguntza publiko mugatuak (Espainia, Italia).