Landareen Dibertsitatea eta Paisaiak: Gida Osoa

Landareen Dibertsitatea eta Flora-Eskualdeak

Landaredia eta flora-eskualdeak lurralde batean hazten diren landare-espezieen multzoa da. Landare-formazioez osatuta, oinarrizko hiru landaredi mota daude: basoak, sastrakak eta belardiak. Hiru flora-eskualde nagusi bereizten dira: boreoalpetarra, eurosiberiarra eta mediterraneoa. Balear Uharteak eskualde mediterraneoan daude eta Kanariak eskualde makaronesiarrean.

Landareen Dibertsitatearen Eragileak

Landarediak 6.000 espezie inguru ditu. Dibertsitate horretan hainbat faktorek eragiten dute:

• Faktore fisikoak: Hiru dira bereziki:
  • Klima: Landare bakoitzak tenperatura eta prezipitazio baldintza jakin batzuk behar ditu.
  • Erliebea: Espezie desberdinak sortzen dira eremuaren garaieraren eta haize nagusien orientazioaren arabera.
  • Lurzorua: Espezie bakoitzak lurzoru mota jakin bat aukeratzen baitu.
• Giza faktoreak: Landare-estalkiaren degradazioak edota nekazaritza-ustiapenerako edo etekin ekonomikorako espezie berriak sartzeak eragindakoak.

Landare-formazioek komunitateak eratzen dituzte eta landare-paisaia osatzen dute.

1. Klima Ozeanikoko Landare-Paisaia

Flora-eskualde eurosiberiarrari dagokio.

A) Baso Hostoerorkorra

Baso hostoerorkorra trinkoa da eta zuhaitz garaiek osatzen dute. Oihanpean, iratzeak eta goroldioak hazten dira. Espezie bereizgarrienak haritza eta pagoa dira, zuhaitz-masa espezifiko edo mistoak osatuz.

• Pagoa: Hezetasun handia behar du eta ez du beroa jasaten; beraz, mendiko zuhaitza da. Zura gogorra eta kalitatezkoa du, altzariak eta tresnak egiteko erabiltzen dena.
• Haritza: Pagoak baino hezetasun gutxiago behar du, ez ditu beroa eta gehiegizko hotza jasaten, eta garaiera txikiagoko lurretan hazten da.
• Baso marzeszentea: Ametzak eta erkametzak dituena, trantsiziozko klima ozeanikoa duten eremuetan agertzen da. Hostoak lehor mantentzen dira adarretan hosto berriak jaiotzen diren arte, ernamuinak hotzetik babesteko.
• Basoen murrizketa: Basoen hedadura txikitu egin da ustiapen tradizionalagatik, larreak sortzeko baso-erreketengatik eta suteengatik.
• Espezie sekundarioak: Nekazaritzan eta abeltzaintzan ustiatzeko espezie berriak sartu dira, haritzari lekua kenduz.
• Baso-berritzeak: Pinua eta eukaliptoa landatu dira. Oso polemikoak izan dira, hostoek lurzorua azidotzen laguntzen baitute eta suteetan errazago erretzen diren espezieak baitira.

B) Otalurra eta Belardiak

Otalurra sastrakadi trinkoa da, garaiera baxukoa. Espezie ugarienak txilarra, otea eta isatsa dira. Baso hostoerorkorra degradatu ondoren agertzen da, edo basoz gaindiko eremuetan.

Belardiak landaredi belarkaraz osatuta daude eta animaliak elikatzeko erabiltzen dira.

2. Klima Mediterraneoko Landare-Paisaia

Klima honetan baso hostoiraunkorrak eta sastrakadiak nagusitzen dira. Formazio xerofiloak udako agorraldietara egokituta daude: sustrai oso luzeak dituzte (lur gainean zein lurpean), eta hosto iraunkor eta esklerofiloak dituzte.

A) Baso Hostoiraunkorra

Ez da oso trinkoa. Garaiera ertaineko zuhaitzak ditu, enbor okertsu, zimur eta sendoekin. Hostoak iraunkorrak dira eta adarrek globulu-formako adaburu zabalak eratzen dituzte. Basope aberatsa du.

• Artea: Agorraldiari aurre egiteko ahalmen handia du eta mota guztietako lurzoruetara egokitzen da. Zura oso gogorra eta iraunkorra du; gurpilak, tresnak eta ikatza egiteko zein zurgintzarako erabiltzen da.
• Artelatza: Prezipitazioak, negu leunak eta lur silizeoak behar ditu. Oso zur gogorra du, kupelak eta itsasontziak egiteko erabilia, eta bere azala artelazkia (kortxoa) egiteko erabiltzen da.
• Basoen murrizketa: Hedadura txikitu egin da ustiapen tradizionalagatik eta baso-suteengatik.
• Dehesak eta bazkalekuak: Basoak nekazaritzarako eta abeltzaintzarako eraldatu dira, bazkaleku bihurtuz. Arte eta artelatz basoak zuhaitzen fruituak (ezkurrak), sutarako egurra eta abeltzaintza, nekazaritza zein ehizarako erabiltzen dira.
• Pinudiak: Pinuak landatzen dira, kanpoko baldintza klimatikoetara eta askotariko lurzoruetara egokitzeko ahalmen handia baitute. Erretxina eta zura ustiatzen dira.

B) Sastrakadia

Sastrakadia ez da klimax formazio bat, gizakiak basoan egin duen esku-hartzearen ondorioa baizik. Bi mota nagusi daude:

• Makia: Zuhaixka formako formazio bat da, oso trinkoa eta ia zeharkaezina.
• Garriga: Garaiera txikiko zuhaixkaz eta sastrakadiz osatuta dago, eta arantzadun zuhaixka txikiekin nahasten da.

3. Ibaiertzetako Landare-Paisaia

Lurzorua hezetasunez bustitzen den eremuetan garatzen da. Etengabe ura dagoenez, espezie batzuk soilik bizi daitezke bertan, eta ibaiarekiko lerro paralelotan banatzen dira. Kokapenaren arabera, urarekin duten harremana aldatu egiten da.

Ibaiertzeko basoetan hainbat espezie daude: haltza eta sahatza, makala eta lizarra, eta zumarra. Giza jarduerak ibaiertzetako basoen hedadura murriztu du, ibaiertzak eta ibai-ibilguak eraldatu dituelako laboreak ereiteko eta urbanizazio nahiz kanalizazioak eraikitzeko.

4. Mendiko Landare-Paisaia

Mendian, landaredia estaietan banatzen da, latitudearen, altitudearen eta orientazioaren araberako landare-formazioak kontuan hartuta:

• Basoa: Urteko batez besteko tenperatura 10 °C-ra iristen den eremuetan hazten da.
• Sastrakadia: Hotzak zuhaitzak haztea eragozten duen eremuetan garatzen da.
• Belardiak eta larreak: Sasi nahiz belar larreak, elurrez estalitako eremuetan.
• Landare errupikolak: Harrietan edo pitzaduren barnean hazten direnak.

A) Mendi Alpetar edo Piriniotarra

Lau landaredi-estai ditu: estai muinotarra, estai subalpetarra, estai alpetarra eta estai elurtarra.

B) Mendi Atlantikoa

Kantauriar mendikatearen ipar-isurialdea hartzen du barne. Bertan basoko estai muinotarra nagusitzen da.

C) Mendi Mediterraneoa

Penintsulako gainerako mendiak eta Balear Uharteetako mendiak sartzen dira kategoria honetan. Bi landaredi-estai mota nagusi ditu:

• Basoko estai muinotarra: Baso hostoiraunkorrez, baso erorkorrez eta pinudiz osatua.
• Basoz gaindiko estaia: Makiz eta garrigaz osatua. Belardiak gailurrik garaienetan agertzen dira.

Giza jarduerak mendiko basoak murriztea eragin du, eremu horiek nekazaritzarako eta abeltzaintzarako erabili direlako.

5. Kanarietako Landare-Paisaia

Flora-eskualde makaronesiarrekoa da. Espezie autoktonoak ditu, baita Europako eta Afrikako espezie mediterraneoak eta Amerikako espezieak ere. Uharteak izateagatik, funtzio garrantzitsua betetzen dute endemismoek eta erlikiek. Landaredi-estai hauek bereizten dira:

• Estai muinotarra: Ingurune gazian hazten diren landare halofiloz osatuta dago. Lehortasun handia jasaten duten landareak dira, hala nola sastrakak eta lakarrak.
• Tarteko estaia: Hezetasuna handiagoa denez eta tenperatura baxuagoa, palmondoak, dragoak eta miterrak hazten dira.
• Estai termokanariarra: Landaredia alisioek sortutako hodei-itsasora edo behelainora egokitzen da.
• Estai kanariarra: Landaredia lehortasunera eta hotzera egokitzen da; konifero-basoak dira nagusi (pinu kanariarra).
• Kanariar gaineko estaia: Tenerifen eta La Palman bakarrik agertzen da. Sastrakadiak eta lore ugari daude bertan.

Giza jardueraren ondorioz, landaredia murriztu egin da bai zona baxuetan, tarteko zonetan zein baso-eremuetan.