Landa-eremua, Nekazaritza eta Lehen Sektorearen Ezaugarriak

1. Landa-eremua eta Lehen Sektorea

Landa-eremua hiru elementu nagusik osatzen dute:

• Elementu abiotikoak: Euskarri fisikoak dira.
• Elementu biotikoak: Bertan bizi diren izaki bizidunak dira.
• Elementu antropikoak: Giza jardueren bidez sartutako elementuak dira.

Paisaia-motak

• Paisaia abiotikoetan: Bizia urria da, adibidez, basamortuetan.
• Paisaia biotikoetan: Izaki bizidun ugari dago, oihanetan bezala.
• Paisaia antropikoetan: Gizakiaren eragina oso handia da, hirietan esaterako.
• Landa-paisaiak: Paisaia-mota guztien konbinaketak dira.

Eremuaren araberako jarduerak

• Landa-eremuak: Hirikoak ez diren lurraldeetan egiten diren jarduerak dira.
• Eremu agrarioak: Lehen sektorearekin lotutako jarduerak dira.
• Nekazaritza-eremuak: Nekazaritzarekin lotutako jarduerak dira.

Landa-paisaietako faktore erabakigarriak

Faktore fisiko garrantzitsuenak:

• Erliebea: Nekazaritza-jarduerak erliebearen araberakoak dira.
• Klima: Tenperatura eta hezetasuna klimaren araberakoak dira.
• Lurzorua: Gazitasuna edo azidotasuna erabakigarria da egingo den nekazaritza-jarduerarako.
• Ura: Gainazaleko edo lurpeko erreserba hidrikoak.

Giza faktore aipagarrienak:

• Demografia: Biztanleria-dentsitate handiko lurraldeetan ekoizpen handia behar da.
• Teknologia: Handiagoa edo txikiagoa izango da lurraldearen eraldaketa teknologiaren arabera.
• Egitura ekonomikoa: Lursail handitan (latifundioak) edo txikitan (minifundioak) antolatutakoa.
• Erabaki politikoak: Eragina dute ekoizpen-ereduan.

Lehen sektorea eta Natura-baliabideak

Lehen sektorea: Naturako baliabideak erabiltzen dituzten jarduera ekonomikoak dira: nekazaritza, abeltzaintza, arrantza, basogintza eta meatzaritza.

Natura-baliabideak: Gizakiak ekonomia-jardueretarako erabiltzen dituen natura-elementuak dira.

• Baliabide berriztagarriak: Denbora laburrean leheneratzen dira (adibidez, urtegietako ur-maila).
• Baliabide berriztaezinak: Oso leheneratze-ziklo luzeak dituzte (petrolioa, ikatza).

2. Nekazaritza-jardueren egitura

• Tamaina: Lursail handia dutenei latifundio deritze eta tamaina txikia dutenei minifundio.
• Forma: Erregularra edo irregularra izan daiteke; bereizketa fisikoak dira.
• Itxitura: Muga fisikoekin zehaztutako landa bocage da. Mugarik gabekoak, berriz, landa zabala (openfield).
• Jabetza: Pribatua edo kolektiboa izan daiteke.
• Edukitza: Ustiapena zuzena denean, jabeek kudeatzen dute.

Espezieen aniztasuna

• Polilaborantza: Autohornikuntzarako da; zenbait espezie landatzen dira.
• Monolaborantza: Ekoizpena merkatuan saltzeko da; labore bakar batean espezializatzen da.

3. Ekoizpen-sistemak

• Intentsiboak: Inbertsio ekonomiko handiak egiten dira eta goi-teknologia erabiltzen da.
• Estentsiboak: Lur-azalera handia ustiatzea da sistema hauen oinarria.
• Lehorrekoa: Euri-ura baino ez da erabiltzen.
• Ureztatua: Azpiegitura hidrikoetako ura erabiliz egiten da.

4. Abeltzaintza-ustiapeneko sistemak

Tamainari erreparatuta:

• Estentsiboa: Animaliak lur-eremu zabaletan bizi dira.
• Intentsiboa: Inbertsio handiak egiten dira eta animaliak azalera txikietan kontzentratzen dira.

Mugikortasuna kontuan hartuta:

• Nomada: Etengabe ibiltzen dira leku batetik bestera.
• Transhumantea: Urtaroen arabera mugitzen dira.
• Sedentarioa: Ez dira lekuz aldatzen.

Elikadura-moduaren arabera:

• Ukuiluratua: Pentsua jaten dute.
• Ukuiluratu gabea: Bazka jaten dute.
• Erdi-ukuiluratua: Pentsua eta bazka jaten dute.

Abeltzaintzaren modernizazioa eta arazoak

Mekanizazioa gertatu da eta kanpoko arrazak sartu dira; helburu nagusia ekoizpena kanpoko merkatuetan saltzea da. Hala ere, hainbat arazo sortu dira: hormonak erabiltzea azienda hazteko, bizi-baldintza txarrak, pentsu kaskarrak eta gaixotasunen hedapena.

5. Arrantza eta Baso-ustiapena

Arrantza-motak

• Baxuko arrantza: Kostaldetik gertu egiten da; egunean harrapatutako produktuak merkatuetan saltzen dira.
• Alturako arrantza: Kostaldetik urrun egiten da, hamar egunetik gorako alditan. Kontserbazio-prozesua itsas zabalean hasten da.
• Altura handiko arrantza: Kostaldetik ehunka miliara egiten da eta zenbait hilabete iraun ditzake. Harrapatutakoa ontzian bertan eraldatzen hasten da.

Baso-ustiapena

Basoetatik ateratako baliabide batzuk:

• Kautxua: Zuhaitz-izerditik ateratzen da (pneumatikoak egiteko).
• Artelazkia: Artelatzaren azaletik lortzen da (tapoiak egiteko).
• Erretxinak: Zenbait landarek jariatzen dituzte (xaboiak, bentzinak).

Gaur egungo arazo nagusiak gainustiapena, baso-suteak eta baso-soiltze larriak dira.

6. Nekazaritza-paisaia Tradizionalak

• Oinarrizko teknikak eta makina bakunak erabiltzen dira.
• Ekoizpena urria da eta soberakinak merkaturatzen dira.
• Lursail txikitan antolatuta dago.

Paisaia-mota tradizionalak

• Nekazaritza ibiltaria edo luberritzea: Baso-eremu bat mozten eta erretzen da. Ondoren, lurra luberritu egiten da errautsekin nahasteko. Lurra emankorra ez denean, lugorri uzten da.
• Lehorreko nekazaritza tradizionala: Animalien simaurrari esker, lurra emankorragoa da eta gizakia sedentario bihurtu zen. Txandaketa erabiltzen da: eremua zatitan banatzen da, bat lugorri utziz eta besteak landatuz.
• Nekazaritza ureztatu intentsiboa: Ura botatzen da produktibitate handiagoa lortzeko. Asia montzonikoko paisaia da adibide bat (Txina, India, Indonesia). Ibaietatik gertu arroz-soroak lantzen dira; biztanleria-dentsitate handia dutenez, eskulan asko eta lan kolektiboa behar dira.

7. Nekazaritza-paisaia Modernoak

• Monolaborantza estentsibo mekanizatua: Mekanizazio handia dago, nekazari gutxi behar dira eta lurrak nekazaritzako elikagaien industriako enpresenak izan ohi dira. Arazo nagusietako bat gainekoizpena da.
• Plantazio-nekazaritza: Zona tropikaletan kokatzen da. Esportaziorako da eta tokiko biztanleriak ezin ditu lur horiek elikatzeko erabili. Kafea, bananak edo tea bezalako produktuetan espezializatzen dira. Tokiko eskulan ugari erabiltzen da, soldata oso txikiak ordainduta.
• Nekazaritza intentsiboko paisaia berriak: Eremu eraldatu egin dira. Kapital-inbertsio handiak egiten dira eta eragin handia dute paisaian. Ekoizpena handitzea lortzen da, arrisku klimatikoak eragozten direlako.