Kontzertu Ekonomikoa eta Euskal Zerga Sistema: laburpen osoa
Resumen
Dokumentuak Kontzertu Ekonomikoa azaltzen du: Euskal Autonomia Erkidegoaren eta Estatuaren arteko finantza-akordioa, zergak foru-aldundiek kudeatzen dituztela eta kupo bat ordaintzen dela. Euskal zerga nagusiak, kupoaren kalkulua eta sistemaren historia (1878, 1937-1979 bitarteko indargabetzea eta 1979ko berrezarpena) ere jorratzen dira.
Puntos clave
- Kontzertu Ekonomikoa EAEren eta Espainiako Estatuaren arteko finantza-akordioa da, eta EAEk bere zerga-sistema propioa kudeatzen du.
- Zergak Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako foru-aldundiek kobratzen dituzte, ez Estatuko Ogasunak.
- EAEk kupo bat ordaintzen dio Estatuari defentsa, kanpo harremanak, pentsioak eta moneta-politika bezalako zerbitzu komunengatik.
- Sistema 1878an sortu zen eta Gernikako Estatutuan (1979) jaso zen lege mailan.
- 1937an Gipuzkoa eta Bizkaiak kontzertua galdu zuten, eta 1979an berrezarri zen; Arabak frankismo osoan mantendu zuen.
- Kupoa urtero kalkulatzen da, Estatuko gastu osoa, EAEren ekonomia-pisua (%6,24 inguru, 1981eko kalkulua) eta kenketak kontuan hartuta.
Kontzertu Ekonomikoa: Zer da?
Kontzertu Ekonomikoa Euskal Autonomia Erkidegoaren (EAE) eta Espainiako Estatuaren arteko finantza-akordio berezia da. Horren bidez, EAEk eskumen osoa du bere zerga-sistema propioa izateko, zergak bildu eta kudeatzeko, eta, trukean, kupo baten bidez parte hartzen du Estatuak Euskal Herrian betetzen dituen zerbitzu komunetan (defentsa, kanpo harremanak, erretiro sistemaren zati bat, eta abar).
Euskal Autonomia Erkidegoko Zerga Nagusiak
Euskal Herriko zerga garrantzitsuenak aipatzeko, kontuan hartu behar dugu lurralde bakoitzaren erregimen fiskala desberdina dela. Euskal Herria administratiboki zatituta dago Espainiako eta Frantziako estatuetan, eta horrek eragina du zerga-sisteman. Hona hemen laburpen bat:
Euskal Autonomia Erkidegoa (EAE) - Bizkaia, Gipuzkoa, Araba
EAEk zerga-eskumen propioak ditu, Foru Aldundien bidez kudeatzen direnak. Hona hemen garrantzitsuenetako batzuk:
Errenta Pertsonalen gaineko Zerga (PFEZ / IRPF)
Pertsona fisikoen errentak zergapetzen ditu. Espainiako PFEZaren antzekoa da, baina foru-aldundiek euren tipoak eta kenkariak ezarri ditzakete.
Sozietateen gaineko Zerga (IS)
Enpresen irabaziak zergapetzen ditu. Espainiakoaren antzekoa, baina foru-erregimenarekin.
Balio Erantsiaren gaineko Zerga (BEZ / IVA)
Estatu mailan harmonizatuta dago, baina diru-bilketa foru-aldundiek egiten dute.
Ondarearen gaineko Zerga
Aberastasunaren araberako zerga da. Foru-aldundiek arautu eta kobratzen dute.
Ondorengotza eta Dohaintzen gaineko Zerga
Oinordetzak eta dohaintzak zergapetzen ditu, eta baldintzak lurraldeka alda daitezke.
Jarduera Ekonomikoen gaineko Zerga (JEZ / IAE)
Enpresa edo lanbide ekonomikoak egiteagatik ordaintzen da. Udalerriek kobratzen dute, baina foru-aldundien bidez kudeatzen da.
Kontzertu Ekonomikoaren Ezaugarri Nagusiak
Kontzertu Ekonomikoaren ezaugarri nagusiak hauek dira:
Zerga-eskumena
Euskal Autonomia Erkidegoko foru-aldundiek (Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa) kobratzen dituzte zergak, ez Estatuko Ogasunak.
Kupoaren Ordainketa
EAEn bildutako zergetatik, zenbateko bat ordaintzen zaio Estatuari – hau da, "kupo" izeneko diru-ekarpena egiten da, Espainiako Estatuak eskaintzen dituen zerbitzu komunen truke.
Itunpeko Sistema
Sistema hau 1878tik dator, eta Gernikako Estatutuan (1979) jasota dago, lege mailan babestuta.
Foru-erregimenaren Zati Bat
Kontzertu Ekonomikoa foru-erregimenean oinarritzen da, hau da, lurralde historikoek duten autogobernu eta sistema fiskal berezian.
Kupoa: Zer da eta Nola Kalkulatzen da?
Kupoa Espainiako Estatuan Euskadik (eta bereziki Euskal Autonomia Erkidegoak) ordaintzen duen diru-kopurua da, Estatuak bere gain hartzen dituen zerbitzuengatik.
Zergatik ordaintzen du Euskadik kupoa?
Euskal Autonomia Erkidegoak zerga-bilketa propioa egiten du (foru-sistema), eta ondorioz, Estatuaren funtzio asko berak kudeatzen ditu zuzenean: hezkuntza, osasuna, segurtasuna (Ertzaintza), etab.
Baina zenbait zerbitzu edo eskumen Estatuaren esku daude oraindik, hala nola:
- Defentsa (Ejertzitoa)
- Kanpo harremanak (diplomazia)
- Pentsioak (Gizarte Segurantza)
- Moneta-politika (Euroa eta EB)
Horiek finantzatzeko, EAEk kupoa ordaintzen du.
Nola kalkulatzen da kupoa?
Kupoa ez da zenbaki finko bat: urtean behin kalkulatzen da, eta hauxe hartzen da kontuan:
- Estatuko guztizko gastua (zerbitzu arruntetan)
- EAEren pisua ekonomian (%6,24 inguru, 1981eko kalkulu baten arabera)
- Kendu beharreko gastuak (EAEk kudeatzen ez dituen eskumenak, diru-laguntzak...)
Formula nahiko konplexua da, baina azken finean, EAEren proportzio ekonomikoaren araberako ekarpen bat da.
Kontzertu Ekonomikoaren Historia eta Bilakaera
Kontzertu Ekonomikoak ez dira betidanik egon indarrean, eta historian zehar aldaketa ugari izan dituzte, bai edukian bai indarrean egon diren garaian. Hona hemen laburpen historiko bat:
Noiz sortu zen?
- 1878an, Lehen Karlistaldien ostean, Euskal Foruak partzialki kendu zirenean, Espainiako Gobernuak "kontzertu" bat ezarri zuen Bizkaiarentzat, Gipuzkoarentzat eta Arabarentzat (Nafarroak bere sistema propioa du: Hitzarmen Ekonomikoa).
- Helburua zen foru-sistemaren zati bat mantentzea, batez ere fiskalitate arloan.
Indarrik gabe egon den garaiak
- 1937an, Espainiako Gerra Zibilaren erdian, Franco diktadoreak Gipuzkoa eta Bizkaiari Kontzertu Ekonomikoa kendu zien, "provincias traidoras" izendatuta.
- Arabari mantendu zitzaion, frankismo osoan zehar.
- 1978ko Konstituzioarekin eta 1979ko Gernikako Estatutua onartu ondoren, Kontzertu Ekonomikoa berrezarri zen hiru lurraldeentzat.
Eguneraketak eta Aldaketak
Kontzertu Ekonomikoa ez da finko geratu den sistema bat; hainbat berrikuspen izan ditu:
- 2002, 2007 eta 2017: eguneratzeak, zerga berriak sartuz eta Espainiako lege-aldaketetara egokituz.
- Egitura bera mantendu bada ere, xehetasun tekniko eta formaletan egokitzapen ugari egin dira.
Laburbilduz
- Ez da betidanik egon indarrean: 1878an sortu zen, eta 1937-1979 artean partzialki indargabetuta egon zen.
- Egun indarrean dago eta foru-autonomiaren oinarria da.
- Bere xedea da Euskal Autonomia Erkidegoak zerga-politika propioa izatea, eta kupo bidez Espainiako gastu komunetan parte hartzea.
Descargar
PDF Word HTMLPreguntas frecuentes
Zer da Kontzertu Ekonomikoa?
Euskal Autonomia Erkidegoaren eta Espainiako Estatuaren arteko finantza-akordio berezia da. Horri esker, EAEk bere zergak bildu eta kudeatzen ditu, eta trukean kupo bat ordaintzen dio Estatuari.
Nola kalkulatzen da kupoa?
Urtean behin kalkulatzen da, Estatuko guztizko gastua, EAEren ekonomia-pisua (%6,24 inguru) eta EAEk kudeatzen ez dituen gastuak kontuan hartuta. Azken finean, EAEren proportzio ekonomikoaren araberako ekarpena da.
Noiz sortu zen Kontzertu Ekonomikoa?
1878an sortu zen, Lehen Karlistaldien ostean foru-sistemaren zati bat kendu zenean. Gernikako Estatutuak (1979) berriz ere babestu zuen.
Ponte a prueba
Tarjetas de repaso
Pulsa una tarjeta para ver la respuesta.
Test
Preguntas generadas con IA a partir del documento: comprueba las respuestas con el texto.