John Locke: Teoría Política, Contrato Social e Dereitos Naturais

Vida e Formación de John Locke

Locke naceu en 1632 en Wrington, creceu nunha familia luterana e recibiu unha educación na que non se sentiu a gusto. Malia isto, interesouse pola ciencia experimental e converteuse en profesor universitario. Tras ler a Descartes, comezou a dedicarse a cuestións filosóficas e converteuse en médico da familia de Lord Ashley en Londres. En medio de loitas políticas, escribiu os seus dous Tratados sobre o Goberno para xustificar a entronización do rei Guillerme. Ante a persecución política, viuse obrigado a fuxir a Holanda. Alí continuou o seu traballo filosófico e regresou a Inglaterra cando Guillerme ascendeu ao trono. Locke mantivo unha activa vida intelectual ata a súa morte en 1704, reflexionando sobre a vanidade da vida.

Teoría Política de Locke

O Consentimento dos Gobernados

Locke sostén que o poder político emana do consentimento dos gobernados, e non da divina providencia como sostén Filmer. As persoas, por natureza, son libres e iguais, e ceden parte da súa liberdade en favor dun goberno que protexa os seus dereitos naturais, como a vida, a liberdade e a propiedade. Este goberno debe basearse no consentimento dos gobernados e debe ser limitado polo imperio da lei.

Locke tamén argumenta que, se o goberno infrinxe estes dereitos naturais ou excede os seus poderes, os cidadáns teñen o dereito a revoltarse e substituír este goberno por un novo que respecte os seus dereitos. Locke argumenta que o poder político non provén dun pacto entre as persoas, senón de dereitos naturais inalienables, como o dereito á vida, á liberdade e á propiedade. Critica a idea de Hobbes dun poder estatal absoluto, defendendo a separación de poderes e o goberno limitado, garantindo así a protección dos dereitos individuais. Locke cre que o goberno só é lexítimo se é aprobado polo consentimento dos gobernados e se respecta estes dereitos naturais. En contraste con Hobbes, Locke cre na natureza social e cooperativa das persoas, argumentando que a autoridade política debe servir para protexer e garantir estes dereitos, en lugar de oprimir ou restrinxir a liberdade das persoas.

O Contrato Social e o Estado de Natureza

A teoría do contrato social foi aceptada polas principais teorías políticas dos séculos XVII e XVIII, aínda que as súas concepcións do poder sexan diferentes: poder absoluto en Hobbes, poder democrático en Spinoza, democracia directa en Rousseau ou en Locke unha sociedade civil cuxa xustificación é asegurar unha serie de dereitos que as persoas tiñan no estado de natureza.

A teoría política de Locke diferénciase da de Hobbes en que busca garantir non só a seguridade dos cidadáns, senón tamén a súa liberdade e propiedade. Para iso, establece que no estado de natureza as persoas viven de forma libre e en igualdade, limitadas pola lei natural que emana de Deus e que se coñece a través da razón. Esta lei moral natural impón respectar a vida e a propiedade dos demais, e outorga a tódolos individuos a capacidade de facela cumprir.

• Os gobernos lexítimos serán aqueles que respecten en maior medida os dereitos naturais das persoas.
• Para Locke o estado de guerra xorde cando se perde o dereito á propia conservación, o que leva a unha violación do estado de natureza e á forza bruta.
• A escravitude opóñese á liberdade natural e á liberdade en sociedade, polo que o goberno lexítimo debe asegurar a liberdade como o dereito fundamental.

As persoas abandonan o estado de natureza para establecer unha sociedade civil debido ás fortes necesidades e paixóns humanas. A sociedade política é natural xa que satisfai os intereses humanos, como a protección da liberdade, a propiedade e a vida.

A Propiedade Privada

A propiedade privada fundaméntase no traballo, que outorga valor ás cousas e convértese en propiedade de quen o realiza. Este dereito ten límites superados polas necesidades para sobrevivir, e tamén se ten dereito a herdar a propiedade.

A teoría política de Locke sostén que as persoas na sociedade política deben someterse a un goberno e a leis, perdendo parte da súa liberdade en comparación co estado de natureza. A única xustificación racional para isto é que a sociedade civil xorde a través do consentimento, é dicir, a través dun pacto social. Locke baséase na idea de que as persoas son seres políticos e na necesidade de xustificar a perda de liberdade a través dun contrato social. Aínda que a teoría do pacto social presenta problemas como a falta de evidencia histórica, Locke argumenta que o consentimento dos beneficios do pacto implica unha aceptación tácita dos seus deberes, mesmo para os descendentes.

Separación de Poderes e Estado de Dereito

Locke tamén sostén que a monarquía absoluta non é adecuada, pois o monarca non está sometido ás leis e pode abusar do seu poder. En cambio, propón unha forma de goberno baseada na separación de poderes e no Estado de Dereito, onde o poder político é limitado e rexido polas leis. Locke cre que a soberanía reside no pobo, e que este ten o dereito de se rebelar contra un goberno que non respecte os seus dereitos naturais.

O Poder Lexislativo Supremo

O poder lexislativo é o máis alto poder do Estado, xa que é o único capaz de crear leis. Con todo, este poder non é absoluto nin arbitrario, senón que está limitado pola súa orixe a través dun pacto e polo seu obxectivo de promover o ben común. Ademais, as leis deben estar de acordo coa lei natural e ser aprobadas para todos por igual. Locke tamén sinala que o poder lexislativo non pode crear novos impostos sen o consentimento dos cidadáns e non pode delegar a súa autoridade lexislativa noutras asembleas non recoñecidas polo pobo.

Locke propón a separación de poderes no goberno, cun poder lexislativo, executivo e xudicial que se encargan de crear e aplicar as leis, as relacións exteriores e protexer o pobo. Estes poderes deben estar subordinados ao lexislativo, que é o poder supremo, e se non cumpren coa súa función, o pobo ten o dereito de autodefensa. A máxima prioridade debe ser a seguridade e benestar do pobo.

Lexitimidade da Rebelión

Locke analiza as diferentes formas nas que a sociedade civil se corrompe, incluíndo a conquista, a usurpación, a tiranía e a disolución do goberno. Destaca que é lexítimo rebelarse contra un tirano, xa que está por riba da lei, e que en casos de disolución do goberno, o pobo pode establecer un novo goberno. A verdadeira comunidade política só se forma cando todos os seus membros están suxeitos á lei e necesítase un forte control sobre o goberno para que cumpra adecuadamente coas súas funcións.

Malia as críticas recibidas, a teoría política de Locke tivo un impacto significativo no século XVIII, influíndo en importantes eventos como a Revolución Francesa e a Revolución Americana, así como en pensadores como Montesquieu, Jefferson, os fisiócratas franceses e os enciclopedistas. Aínda que foi cuestionada no seu carácter artificial e sesgado cara aos intereses dos Whigs, a teoría política de Locke segue sendo recoñecida e estudada pola súa relevancia no desenvolvemento do pensamento político e económico moderno.