Joan Francesc Mira eta Josep M. Benet i Jornet: identitatea eta antzerkia

Joan Francesc Mira

Joan Francesc Mira, itzultzaile eta eleberrigilea izateaz gain, artikulu ugariren egilea ere bada, egunkarietan eta aldizkari periodikoetan argitaratutakoak. Artikulu hauek anekdota edo eguneroko bizitzako gertakari batetik abiatu ohi dira, irakurle arruntari zuzenduta eta hizkuntza akademiko baino literarioagoz idatzita.

Bere artikuluak iritzi-kolumnismoaren emaitza dira, Mirak oso erregularki landu duena. Bere testuetan jolasarako, ironiarako eta gaiari zentzu patxadatsu eta ia dibertigarriz begiratzeko joera nabari da, ez handiegi pretentsioz. Irakurlearekin elkarrizketan aritzen da, eta hura bere operazioan inplikatu nahi du. Oro har, gure zibilizazioa amaitzen ari dela eta beste berri bat hasten ari dela erakustea lortu nahi du.

Gai nagusiak

Nazionalismoa, kultura eta boterearen arteko harremana, identitateen eta haiek osatzen dituzten sinboloen sorrera eta eboluzioa, «kontzientzia kolektiboa» sortzeko hizkuntzen garrantzia, eta elementu horiek interes zehatzen onurarako manipulatzeko aukera dira Mirak gehien landu dituen gaiak. Hausnarketa hauen ardatz orokorra identitatearen gai konplexua da, eta horrek dakartzan ondorio guztiak, batez ere bere erabilera politikoa. Mira bere herriarekin eta bere kulturarekin konpromisoa hartuta aritu da gai horretan.

Garrantzia orokorra

Mirak sinboloek nazio-identitateak sortzean eta hizkuntzak nazionalismoaren arloan duen papera buruz egiten dituen gogoeta gehienak edozein mendebaldeko gizartetarako balio dute. Berak gogorarazten duenez, guztiok bizi gara eta gure burua nazio batetik identifikatzen dugu, eta nazioei eragiten dieten funtzionamendu-mekanismoak eta gatazka-elementuak oso antzekoak dira. Mirak duen dohain handienetako bat da, beti eszeptizismo puntu batekin, balentziarrek eta kataluniarrek gure nazio-egoerari buruz duten arazo berezi samarra ez dela beste herri askok jasaten dutenaren oso bestelakoa erakustea.

Josep M. Benet i Jornet

Josep M. Benet i Jornet politikoki eta sozialki konprometitutako dramaturgo handia da, komunikazio audiovisualarekin eta telebistarekin harreman estua duena. Bere bikaintasuna eta bertsatilitatea erakutsi ditu, eta publiko herrikoiago bati ondo hurbiltzen jakin du.

Eboluzioa

Josep M. Benet i Jornet-en ekoizpena lehen lan errealistetatik dramaturgia pertsonalago batera eboluzionatu du. Hala ere, etengabeko berrikuntzen gainean, esperimentazio iraunkorrez osatutako prozesu baten gainean, bere ekoizpen osoak elkarrekin duen puntu bat mantentzen du: gizabanakoaren eta inguruko gizartearen gaineko gogoeta.

Lehen lanak eta hirurogeita hamarreko hamarkada

Hirurogeita hamarreko hamarkadan katalanezko lehen lanek errealitate hurbila aurkezten dute. Adibidez, Una vella, coneguda olor (1963) Bartzelonako auzo zaharreko etxe multzo batean kokatzen da, 1962ko udan.

Antzezlan baliabideei buruzko ikerketak hirurogeita hamarreko hamarkadan jarraitu zuen: La desaparició de Wendy antzerkiari buruzko gogoeta da, oihartzun autobiografiko argiekin; Berenàveu a les fosques-ek gosteko Kataluniako gizarteari kontuak eskatzea du helburu; Revolta de bruixes-ek errealismora jotzen du, baina argumentu batekin, espazio eszeniko berean hainbat ekintza paraleloren artean garatzen dena. Bestalde, eguneroko anekdotak zentzu sinbolikoak hartzen ditu. Horrela, enpresa bateko zaintzailearen aurkako emakume talde baten matxinada arrazoiaren eta irrazionaltasunaren arteko borroka bihurtzen da.

Beste proposamen batzuk

Une horretan, antzerkiaren ikerketa proposamen irudimentsuagoekin uztartzen da. Horrela, haur edo gazte publikorako lanak sortzen dira, hala nola Taller de fantasia, Supertot eta El somni de Bagdad.

Telebista

Hirurogeita hamarreko hamarkadaren erdialdean telebistarekin lankidetzan hasi zen, eta horrek publiko heterogeneoago batengana hurbiltzeko aukera eman zion. Història del virtuós cavaller Tirant lo Blanc bezalako klasikoen egokitzapenak egin zituen, baita gidoiak, serieak eta antzezpen-espazioak ere.

Herri-generoekiko interesa eta melodrama

Irrati-eleberriek eta komikiek (horien bilketzaile amorratua izan zen) bereziki inspiratu dute bere fikzio-mundueren kontzepzioa. Benet herri-genero hauekiko interesak melodramarekiko lehentasun argia ekarri dio, errepikatuz praktikatu, berriro sortu eta parodiatu duen antzezpen-eredua.

Azken lanak

Salamandra (2005) bere azken argitaratutako lanetako bat da, eta gaiari dagokionez aberatsenetakoa, sorkuntza-prozesuaren aipamena egiten baitu bi protagonista nagusi, zinema-egile direnen jokoaren bidez. Fikzio/errealitate, melodrama/dokumental ikuspegien jokoa aurkezten du, sorkuntza-prozesua aipatzeaz gain, Benetren izaera artistiko bikoitzaren erretratu autokontzientea marrazten duen mekanismo gisa.