Jainkoa eta munduaren existentzia descartes

Enviado por Chuletator online y clasificado en Filosofía y ética

Escrito el en vasco con un tamaño de 15,55 KB

 

4. EZAGUTZA Arrazionalismoa • Arazorik inportanteena ezagutza da. • Ezagutzea, Arrazionalismoaren ustez, ideiak ezagutzea da. • Arrazoia baliozko ezagutzaren iturri bakartzat hartzen da. • Arrazionaltasunaren ezaugarriak dira: objektibotasuna, nabaritasuna, doitasun deduktiboa, beharrezkotasuna eta unibertsaltasuna. • Matematika jakintza arrazionalaren eredutzat jotzen da. • Erabateko ziurtasuna jakintzaren arlo guztietan nahi du. Horretarako matematikak duen bezalako ebidentzia metodoa bilatzen du • Esperientziaren balioaren gutxipena ezagutza zientifikoa lortzeari begira, zentzumenen datuekiko duen mesfidantzarengatik. • Jakintzaren batasunaren bilaketa: zientzia, moral eta politika filosofia orokor batean sartuak dira, beti ere, arrazoimen autonomoak gidatuta. • Aurreko guztiaren arrazoia, gizabanakoen bizitza modu ziur bat bideratzeko nahia da.

-4- Metodoa: Matematikak erabiltzen zuena hartu zuen ardatz. Metodo eraikitzeko abiapuntua gizakiok ezagutzeko ditugun bi moduak izan ziren. Bi modu hauek intuizioa eta dedukzioa dira. Intuizioa sinple, zuzena, bitartekaritzarik gabekoa eta ziurra da. Dedukzioa, aldiz, intuizioen arteko loturak aurkitzen dituen gaitasuna litzateke. Egia arrazoian aurkitzen da. Hau frogaezinak diren axioma batzuetatik abiatzen da. Laburbilduz: Descartesen pentsamenduak hiru pausu hauei darraie: • Metodoaren arauak adierazi. • Metodoaren balioa metafisikoki oinarritu.• Metodoaren emankortasuna frogatu jakintza arlo ezberdinetan. Metodoaren arauak Lau dira: 1. Ebidentzia araua. Onartu bakarrik ideia argiak eta bereiziak, berez inposatzen direnak eta zalantza izateko posibilitaterik ez dutenak. 2. Analisi araua. Arazoa mugatu zailtasun bakoitza ebazteko behar diren bere elementu sinpleenetan zatituz. 3. Sintesi araua. Pentsamenduak antolatu sinpleenetatik hasiz konplexuenetara 4. Egin zenbaketak eta berrikuspenak

Metodoaren balioaren oinarripena: Descartesek dakien orori kritika erabatekoa egitea eta arau horrekin ados ez dagoen ezer ez onartzea erabaki zuen. Honi zalantza metodiko deritzo. Sinestetik haratago joan nahi zuen -hots, ebidentziaraino. Erabat egiazkoa eta zalantzarik gabekoa den ideia baten bila joatea da. Bi une ditu: • Teorikoa. Honetan ezagutza orok duen ziurgabetasuna onartzen da arrazoi ezberdinetatik: o Filosofoen arteko eztabaida bukaezinak eta egindako argudio faltsuak. O Sentipenen engainuak. O Esnatuta edo lotan gauden erabat ziur egoteko ezintasuna. O Matematikako egiak zalantzan jarriko lituzkeen Jenio Maltzur baten balizko existentzia. • Praktikoa. Nabaria ez den oro onartzea ekiditen da. Horrela zalantza unibertsalera heltzen da eta horren ondorioz eszeptizismoaren ondoan kokatuta geundeke.

Lehen egia: “Cogito”-aren aurkikuntza Eszeptizismoa ez da ailegatzen lehendabiziko egia aurkitzen duelako Descartesek. Nabaritasun argia eta bereizia: zalantza edukitzea. Ondorioa: zalantzak dituen subjektu bat existitzen da. Zalantzak izateak, beraz, gure existentzia frogatzen du eta, gainera, zer nolako existentzia mota dugun adierazten digu. Dena den, pentsatzen dut beraz banaiz delako proposizioak adierazten duena da existitzen naizela baldin eta pentsatzen badut, adierazten duena egia da pentsatzen dudan bitartean. Beraz pentsatzea eta existitzea batera gertatzen dira. Pentsamendua jarduera denez jarduteko zerbait behar da eta, arima, beraz, sustantzia da eta, ikusiko dugunez, Jainkoak sortua eta, ondorioz, finitua. Sustantzia, “existitzeko ezeren beharrik ez duena” da.

Ziurtasun irizpidea Pentsamenduaren existentzia Metodoaren lehenengo arauarekin ados dagoen egia da. Izan ere, argia eta bereizia den egia da. Argia da gardena, garbia eta nabaria delako; bereizia da ezertan oinarritzen ez delako. Egia hori beste edonolako egiaren irizpidea litzateke

Analisia. Ideiak Dugun egia bakarra pentsamenduaren existentzia denez bere jarduera analizatu behar dugu. Analisi horrek dakarkiguna ideiak dira. Ideietan bi eite bereizi behar da: subjektiboa eta objektiboa. Subjektiboki ideia guztiak gogoaren egiteak dira eta, horrela ikusita, berdin berdinak dira. Objektiboki, ordea, beraien ezberdina den zerbait adierazten dute. Descartesek hiru ideia mota bereizten ditu: Kanpokoak, egindakoak eta jatorrizkoak. • Kanpokoak gure kanpoko edo barneko esperientziaren bidez ailegatzen zaizkigunak dira. Lehendabizikoek suposaturiko kanpoko munduaren berri ekartzen digute; bigarrenek, berriz, gure gorputzaren barnean gertatzen omen zaigunaz. • Egindakoak giza gogoa sortzeko gai direnak dira, irudimena erabiliz eta ditugun beste ideiak nahasiz. • Jatorrizkoak ez dira jaiotzerakoan ditugunak baizik eta gure pentsamenduan daudenak baina ez kanpotik, ez barrutik, ez gure gogoaren eraginez eratorriak ez direnak. Jatorrizko ideiak dira ezagutza ziurraren bidean aurrera egiteko balio duten bakarrak. Horretarako fede gaiztoz jokatzen ez duen Jainko baten beharra dugu. Jainkoaren existentzia frogatuz gero, metodoaren lehengo egia eta beretik ondorioztatzen den oro oinarrituta izango da

. • Jainkoa Jainkoaren ideia jatorrizkoa da zeren eta ez mundutik ez da irudimenetik ez dator, hau finitua baita eta ideia baten kausak ideia beraren maila edo perfekzio berbera, gutxienez, eduki behar du. Beraz, infinitua eta perfekzioaren ideiek infinitua eta perfektua den kausa eduki behar dute eta hori Jainkoa bakarrik izan daiteke. Beste bi argudio erabili zituen: -6- • Argudio ontologikoa: Pentsa dezakegun gauza perfektuena denari ezin zaio ezer falta eta, ondorioz, existentzia izan behar du zeren horrela ez izatekotan posible litzateke perfektuagoa den zerbaitetaz pentsatu eta,ondorioz, ez litzateke perfektuena izango kontraesanetan eroriko ginakeelarik. • Ni finitua eta inperfektua naiz, zalantzak baititut; nire buruaren kausa banintz, perfekzio guztiak emango nizkiokeen; horrela ez denez, beste norbaitek sortu ninduen ditudan perfekzio zein inperfekzio guztiekin. Jainkoa ere sustantzia da, benetako sustantzia bakarra, infinitua da perfekzio guztiak bere baitan gordetzen dituelarik.

METODOAREN EMANKORTASUNA. MUNDUA Descartesek, Jainkoaren existentziaren bidez, beste gainerako egiak ziurtatzen ditu. Jainkoa bikaina denez, ezin gaitu engainatu, nabaritasun ororen bermea bilakatzen delarik. Beraren bidez jenio maltzurraren posibilitatea desagertzen da eta metodoaren lehendabiziko araua finkatuak geratzen dira. Kanpoko munduaren existentzia nabaria denez guretzat, Jainkoak horren egia ere ziurtatzen digu. Baina Descartesek nabaritasun hori ezaugarri primarioei bakarrik esleitzen die. Beraz, zabalera eta mugimendua dira munduak dituen ideia argi eta bereizi bakarrak. Mundua ere sustantzia da, finitua, eta bere atributuak mugimendu eta zabalera dira. Mundu fisikoa, determinista da eta bertan mekanizista da funtzionatzeko era. Jainkoak munduari mugimendua eman zion sortu zuenean eta, gorputzez gorputz transmititzen da. Horrek espazio hutsaren existentzia ukatu arazten du dena beteta egonik. Mugimendua konstante mantentzen da Jainkoa aldaezina delako eta munduan, sortu ez geroztik, parte hartzen ez duelako.

ERREALITATEAREN TEORIA: SUSTANTZIA Cogitoren existentzitik abiatuta hiru definizio proposatzen dizkigu. Definizio hauek ez dira demostratu behar. • Lehen definizioa Sustantziarena da. Sustantzia berez existitzen dena da, hots, existitzeko ezeren beharrik ez daukana. Bi sustatzia mota legoke: Infinitua edota sortzailea –Jainkoa- eta finitua edota sortua –arimak eta gorputzak-. • Bigarren definizioa Atributuarena da. Atributua sortutako sustantziek duten nahitaezko ezaugarria litzateke. Arimaren atributua pentsamendua da, eta gorputzena zabalera. Bestelako ezaugarriak pertsonen araberakoak lirateke. • Hirugarren definizioa Moduarena. Modua sustantziek hartzen dituzten adierazpen ezberdinak dira. Adibidez, gorputzen moduak irudiak -errektangularra eta mugimendua dira.

GIZAKIA Jainkoak sortutako bi errealitate edo sustantziaz osaturikoa da. Bata, arima litzateke, pentsatzeko gaitasuna duena eta hilezkor eta askea dena eta, bestea, gorputza litzateke, munduak dituen ezaugarri berberak dituena. Biak ere, sustantziak izateagatik elkarrekiko independenteak dira baina nolabaiteko haien arteko erlazioa eta eragina dute. Descartesek guruin pineala erabili zuen. Izan ere, guruin horrek, zerebroan kokatuta dagoenak, bitartekaritzaren lana egiten du arimaren aginduak gorputzari transmitituz eta gorputzak dituen sentsazioak, arimari helaraziz. Descartesen proposamenak ez du arazoa gainditzen zeren eta glandula pineala materiala da eta arima, materiagabea. Baina gorputza eta arimaren arteko erlazioa arazoa bada, askatasunarena ere bai. Jainkoak askeak egin gaituela dio Descartesek baina gure portaera erabat determinatuta dagoen gorputzaren bidez gauzatzen da eta mundu fisiko eta determinatu batean. Askeak garela berresten du Descartesek eta horretarako argudioa zalantzaren existentzia da: zalantzak izateko libreak behar dugu izan eta zalantzak ditugunez libreki erabakitzeko aukera gugan dago aldez aurretik. Baina askatasun hori eta mundu determinatuaren existentzia nola den posible Jainkoaren ahalguztiduntasunean uzten du.

ETIKA Descartesek ezagutza bakarrik ez ekintza ere oinarritu nahi zuen. Bere ideala gure portaera bideratzeko printzipio funtsezkoenak aurkitzea zen. Horretarako proposatzen duen lehendabiziko arau praktikoa arrazoiaz gidatzea da, zuhurtasun bertutearen bidez. Hau pasioen munduko argitasun eta bereizitasun araua litzateke. Bere proposamena gurpil zoroa baino ez da. Laburbilduz: morala egia bilatzean datza, baina horretaz gain pasioak kontrolatzen dituen bertutea ere nahitaezkoa da. Behin behineko moral bat utzi zigun, hiru arauetan laburbilduta: 1. Herri bakoitzeko legeak eta ohiturak errespetatu behar dira. 2. Hartutako erabakietan tinko mantendu behar da. 3. Pasioen aurrean arrazoiari jarraitzen saiatu behar da.

ENPIRISMOAREN EZAUGARRIAK

• Arrazoia, ezagutzeko unean, pasiboa da ez aktiboa.

Ezagutza ideien ezagutza da baina arrazionalismoan ez bezala jatorrizko ideiarik ez da.

• Esperientzia da ezagutzaren oinarria.

• Ezagutzen dena fenomenoa da.

• Batzuk (Hobbes, Locke eta Berkeley) sustantzia ezberdinen existentzia defendatzen dute, Humek sustantziarik ez dagoela dio.

• Metafisika kolokan jartzen da.

• Erabiltzen duten metodoa, gehien bat, indukzioa da.

• Fisikak ezin du unibertsala eta beharrezkoa den baliozko ezagutzarik lortu.

• Etika, elkarrekin bizitzeko sentimenduz edota ohituraz egindako arauak dira, arrazoiak zer ikusirik ez duelarik.

Metodo cartesiarraren helburua matematikan bezala, hau da, erabat egiazko eta zalantzarik gabeko den ideia baten bila. Descartesentzat,  metedoa onena da eta metodo horekin edozein ezagutzarako baliagarria izango zatekeen metodoa dela ondorioztatzen du. Bere usteetan denok arrazoi komun bat dugu eta metodo horrekin lortu daitezke.Metodo horren aurka hainbat kontraargudio daude. Enpiristen usteetan, egia ezagutzeko eta iristeko modu bakarra esperientziarena da. Arrazoimena eta zientziaren bideko ibilbidean ez dute sinisten enpiristek. Matematika eta fisika ez dute baliogarritasunik egiarentzat. Beraien ustez, esperientziatik abiatuz lortzen da egia ezagutzea. //Nire ustez, metodo cartesiarraren alde/kontra…


Entradas relacionadas: