Irakurketa eta Alfabetizazioa Haur Hezkuntzan: Gakoak

Irakurketa eta Alfabetizazioa Haur Hezkuntzan

Gaur egungo gizartean, irakurtzea eta idaztea pertsona guztion betebeharra da. Biztanleria alfabetizatua izatea bilatzen da, eta horretarako irakurtzen eta idazten irakastea funtsezkoa da. Hori dela eta, gizartearen eta eskolaren arteko harremanak berebiziko garrantzia du, haurrek lehen etapetatik testu errealekin harremana izan dezaten.

Irakurketa prozesua Haur Hezkuntzan

HHn, ipuinak eta liburuak eguneroko jardunaren parte dira; bai irakasleak irakurtzen dituenean, bai ikasleak jolas librean ipuin txokoa erabiltzen dutenean. Testu genero ezberdinetan murgilduta egoteak alfabetizazio prozesuan laguntzen du, irakurtzea baita horren lehen atala.

Isabel Solek defendatzen duen bezala, irakurtzea esanahia eraikitzeko prozesu aktibo eta interaktiboa da. Ulermena lantzeko, ikuspegi funtzional eta konstruktibista batetik abiatu behar da, haur bakoitzari bere bidea eraikitzen lagunduz, akats konstruktiboak onartuz.

Irakurketaren bi estrategia nagusiak

Ruiz Bikandiren arabera, bi estrategia erabiltzen dira:

• Deskodetzea: Behetik gorako prozesamendua. Hitzak bereizi eta esanahia ulertzea, grafiari erreferentzia eginez.
• Ulermena: Goitik beherako prozesamendua. Irakurlea gai da informazioa iragartzeko, hipotesiak formulatzeko eta inferentziak egiteko.

Irakurketaren kalitatea hobetzeko gakoak

Ezinbestekoa da irakurtzeari zentzua ematea. Haurrek ulermena garatuko dute irakurketak helburu komunikatibo argia badu eta edukia erakargarria bada. Hizkuntza idatzia ez da jarduera mekaniko hutsa, erabilera soziala duen tresna baizik.

1. Aurre-ezagutzak aktibatzea

Irakurketa hasi aurretik, irakasleak galderen, irudien edo izenburuen bidez haurren esperientziak piztu behar ditu, testuaren edukia aurreikusten laguntzeko.

2. Irakaslearen aldamiaia

Irakaslea prozesuaren bidelagun da. Estrategia erabilgarriak:

• Soleren hiru uneak: Aurretik (helburua finkatu), bitartean (hipotesiak formulatu) eta ondoren (laburbildu).
• Galdera gidatuak eta laguntza grafikoak.
• Gatazka kognitiboak sortzea: haurrak bere hipotesiak berrikustera behartzeko.

3. Testu mota eta genero aniztasuna

Ipuinak, albisteak, kartelak edo errezetak erabiltzea gomendatzen da, hizkuntza idatziaren erabilera desberdinak ezagutzeko.

4. Elkarrizketa eta ahozko hizkuntza

Testuaren inguruko solasaldiak eta iritzi-trukeak ezinbestekoak dira. Ulermena lantzeko testuinguru esanguratsuak sortu behar dira: gelako eguneroko jarduerak (zerrendak, oharrak, gutunak) aukera paregabeak dira.

Ondorioa eta ikuspegi psikogenetikoa

HHn ulermena lantzeak kodearen deskodetze hutsa gainditzen du. Eskolak alfabetizazioa bizitza osorako gaitasun komunikatibo bihurtu behar du. Idatzizko ekoizpena aztertzeko, Emilia Ferreiro eta Ana Teberosky-ren ikuspegi psikogenetikoa hartu behar dugu oinarritzat, haurra idazketa-sistemaren izaera ulertzeko hipotesiak eraikitzen dituen subjektu aktiboa baita.