Inperialismoa eta Kolonialismoa: Potentziak, Antolakuntza eta Ondorioak

Inperialismoa Bultzatu Zuten Potentziak

• Potentziek soberakinak zituzten.
• Lehengai merkeak lortzeko beharra. Demografia handitu zen eta kanpora joan beharra.
• Konkista bidez barne arazoak ahaztea lortu (prentsa bidezko manipulazioa).
• Arrazakeria eta xenofobia (herriak zibilizatu beharra, gaitasun handiagoa aldarrikatuz). (Sozialistak bakarrik zeuden honen kontra).

Kolonien Konkista eta Antolakuntza

XIX. mendea arte, Afrika espedizioen eta kostaldearen bidez bakarrik ezagutu zen (mapak eta Asiara joateko bideak). Frantziak eta Ingalaterrak berehala konkistatu zuten, barne gatazkez aprobetxatuz.

Esplotaziorako Koloniak

• Langileek soldata txikia zuten.
• Merkataritza monopolioa.
• Metropoliak zeraman politika (agintariak metropolitik eramanda).

Jendeztatzeko Koloniak

• Europako biztanleak hona etortzen ziren.
• Metropoliarekin harreman berezia.
• Adibidez: Ingalaterra (Kanada, Hego Afrika), Frantzia (Aljeria).

Protektoratuak

• Adibidez, Ingalaterrak Egipton: gobernu indigena mantentzen zen, baina kanpo politika eta armada metropoliak kontrolatzen zituen. (Teorian independenteak ziren).

Inperio Kolonial Berriak

1870etik aurrera, Europa mundu osotik zabaldu zen (Afrikan: Ingalaterra, Frantzia, Alemania). Talkak sortu ziren mugetan. Otto Von Bismarckek 1885ean Berlingo Konferentzia antolatu zuen banaketa egiteko (baina ez zen kasu handirik egin). Ingalaterra hegoalderantz eta Frantzia mendebalderantz. Ados jarri ziren, baina inork ez zituen mugak errespetatu. Asian ere hedatu ziren. Txina merkatu gisa erabili zen, eta Europako kultura sartu zen lehen aldiz (Opioaren Gerra).

Britainia Handia

• Inperiorik garrantzitsuena.
• India garrantzi handikoa zen.
• Birmania (ondoan) Frantziak zuen, eta gerrak izan zituen hau lortzeko.

Frantzia

• Bigarren inperio handiena.
• Afrika garrantzitsua zen.
• 1898an, Fashodako talka sortu zen (Ingalaterrak irabazi zuen). Kontxintxinara joan behar izan zuten konkistatzera.

Kolonialismoaren Ondorioak

Europako Zibilizazioaren Eragina

• Herrialde berriak sortu ziren, mugak zehaztu.
• Ukitu gabeko herrialdeak eraldatu ziren (hiriak sortuz).
• Aisialdi ohiturak aldatu ziren.
• Higienea: ospitaleak eta txertoak eraman ziren (heriotza tasa jaitsi zen, demografia igo eta gosea sortu zen).
• Eskolak analfabetismoa murrizteko (kultura europarra ezarriz, indigena ezabatuz).
• Misioneroek kristautasuna ezarri zuten.

Aldaketa Ekonomikoak

Kolonizatzaileek burgesia eta aristokratekin batera, indigenei metropoliaren intereseko artisau eta nekazaritza produktuak egitera behartu zieten.

Gizarte eta Kultura Aldaketak

Demokraziaren Hedapena eta Erregimen Zaharrak

XIX. mendean, herri industrializatuek erregimen parlamentario konstituzionala zuten (botere banaketa, alderdi politikoak...). Ingalaterran eta Frantzian oso finkatuta eta aurreratuta zegoen. Alemanian, berriz, demokrazia bazegoen, baina kaiserrrak (Gilen II.a) nahi zuena egiten zuen. Lurralde gehienetan sufragio unibertsala zegoen, baina lurralde batzuk antzinako erregimenean zeuden:

Austria-Hungaria

• Erreforma batzuk egin arren, enperadoreak botere handia zuen.
• Balkanetan (Eslovakia) independentzia sentimendua sortu zen.

Errusiako Inperioa

• Ekonomia atzeratua zuten. Tsarrak agintzen zuen (Romanov).
• 1905ean, Japoniarekin gerran galdu zuten.
• Ezkertiarrek konstituzioa eskatu zuten, baina tsarrak atzera bota zuen.

Turkia

• Sultanek modu autoritarioan agintzen zuten (Grezia eta beste lurralde batzuk konkistatuta).
• 1908an, altxamenduak izan ziren, erreforma egitera behartu zuten, baina gerra bidez atzera botatzea lortu zuen.