Industria-iraultza, Ideologiak eta 1929ko Krisia

Errusiar Iraultzaren arrazoiak

Ekonomikoak

• Biztanleria egoera txarrean bizi zen eta gosetea pairatzen zuen.
• Teknologia atzeratua.
• Langile klase berriaren sorrera.

Politikoak

Industrializazio maila txikia izan arren, aldaketa hauek gertatu ziren:

• Aldaketa politikoak nahi zituen klase ertaina sortu zen.
• Botere absolutua Tsarraren esku zegoen; jendeak askatasun politikoa nahi zuen.
• Tsarraren babesleak: eliza ortodoxoa, noblezia, administrazioa eta armadako goi-karguak.
• Dumak ez zeukan botererik.

Militarrak

• 1905ean Japoniaren kontrako gerra galdu zuten, eta grebak hasi ziren.
• Jende asko hil zenez, "Igande odoltsua" izena hartu zuen.
• Lehen Mundu Gerran sartu ziren, baina porrot egin zuten eta bizi-baldintzak asko jaitsi ziren.

Ideologien konparaketa

• Denbora-tartea: 1789 - 1917
• Eremu geografikoa: Frantzia, Britainia Handia, AEB - SESB, Europa ekialdea
• Pentsalariak: Montesquieu, Rousseau, Adam Smith - Marx, Engels
• Liderrak: Churchill, Roosevelt, Robespierre - Stalin, Lenin, Trotsky
• Balioak: Askatasuna, berdintasuna legearen aurrean, indibidualismoa - Berdintasuna gizartean, kulturan eta ekonomian (taldea da garrantzitsua).
• Politika: Konstituzioa, botereen banaketa, hauteskundeak - Partidu bakarra, dena kontrolatzen duena.
• Ekonomia: Estatuak ez du ekonomian botererik (merkatu librea) - Jabetza kolektiboa (estatuak erabaki ekonomikoak hartzen ditu).

Ariketa praktikoa

• b, b, c, c, c, b, b, b, gezurra, Espekulazioa

1929ko Krisia

Zergatiak

• Gainprodukzio-krisia: Industria asko ekoizten ari zen, baina erosle gutxi zeudenez, produktuak bota behar zituzten.
• Inbertsio espekulatiboak burtsan: 1927-29 bitartean akzioek gora egin zuten. Jendeak maileguak eskatzen zituen erosteko, eta "burbuila espekulatiboa" sortu zen.

Leherrarazlea: Ostegun Beltza

Inbertitzaileek akzioak erosteari utzi zioten bat-batean. Jendea izutu egin zen, dirua galtzen hasi ziren eta akzioen balioak 1933ra arte jaitsi ziren.

Ondorioak: Depresio Handia

• Bankuen porrotak: aurrezkiak desagertu ziren, inbertsioak eta kontsumoa geldituz.
• Enpresa askok itxi behar izan zuten.
• Langabezia tasa altua.
• Nekazari asko miserian bizi ziren.
• Krisiaren hedapena: AEBk maileguak itzultzeko eskatu zuen eta politika protekzionistak ezarri ziren.

Gainditzeko neurriak: New Deal

1933an, Rooseveltek New Deal programa martxan jarri zuen:

• Banku sistemaren eta burtsaren erregulazioa.
• Ongizate-estatuaren oinarriak (diru-laguntzak).
• Hobekuntza sozialak.
• Lan publikoetan inbertsio handiak (lanpostuak sortzeko).
• Enpresa eta nekazarientzako laguntzak.