Ilustrazioko Literatura: Generoak, Pentsalariak eta Obrak

Gaia: Ilustrazioko Literatura

Sarrera: Ilustrazioko pentsalariek landutako generoak bi multzotan banatu daitezke:

• Kanpo mundua arrazionalismoa erabiliz objektiboki ikertzen dutenak: Zientzia-tratatuak, azalpenak eta didaktika.
• Tratatuak: Irakastea helburu duten azalpen-testuak. Espezialistentzat idatziak dira, gaia sakontasunez aztertzen baitute, iritzirik eman gabe.
• Iritzi eta kritikazko lanak: Mundua subjektiboki aztertzen dutenak (saiakerak, gutunak). Unitate honetan ez dugu fikziozko nobelaz jardun nahi, baina ilustrazioko pentsalari guztiek idatzi zuten nobela ideologikoren bat euren ideiak zabaltzeko.

Ilustrazioko Pentsalari Nagusiak eta Obrak

• Montesquieu: Gutun pertsiarrak.
• Voltaire: Candido eta Inuzentea.
• Diderot: Jacques fatalista eta Katalina II.a Errusiakoari. Ilustrazioa zabaltzen lagundu zuen; bere burua betez, etsipena, pesimismoa eta existentzialismoa landu zituen.
• Rousseau: Emilio (irakaskuntza) eta Julia edo Heloisa berria (pasioak arrazionalismoarekin eten).

Prosa Didaktikoa

Tipologia ugari ditu: pentsamendua, hiztegia, diskurtsoa...

• Montesquieuko baroia: Legeen Izpirituaz (hiru botereen banaketaren defentsa).
• Denis Diderot: Pentsamendu filosofikoak (deismoa defendatu; intelektualak elizaren ordez).
• Rousseau: Gizarte hitzarmena (ideia politikoa, pertsona bakoitza librea da) eta Musika hiztegia.
• Voltaire: Tolerantziari buruzko tratatua eta Hiztegi filosofikoa.

Entziklopedia

• Chambers: Cyclopedia (arte eta zientzien hiztegi unibertsala).
• Entziklopedia (ideia zientifiko eta politikoak): Diderot, Alembert, Voltaire, Rousseau, Buffon eta Montesquieuren ekarpenak. Deismoa, parlamentarismoa eta erreformen bidezko aurrerakuntza eta zoriona defendatzen zituen.

Gutuna eta Genero Didaktikoak

Generoa klasikoa da, oso erabilgarria argudioan eta didaktikan.

• Gutun-nobela: Argudio eta azalpen-testutik fikziora pasatzen dena.
• Elkarrizketak: Antzinako genero didaktikoa.
• Besteak: Bakarrizketa, saioa, gogoeta eta diskurtsoak.

Egileak eta Lan Nabarmenak

• Montesquieu: Pertsiar gutunak (gizarte, erlijio eta politikaren kritika).
• Voltaire: Gutun ingelesak (saioa), Mikromegas (zientzia-fikzioa), Zadig (nobela filosofikoa), Kandido eta Ohiturei buruzko saioa.
• Denis Diderot: Rameuaren iloba, Aita baten eta bere semeen arteko elkarrizketa.
• Rousseau: Desberdintasunaren jatorriari buruzko diskurtsoa, Aitorpenak eta Ibiltari bakarti baten gogoetak.
• Alembert: Filosofia eta literatura nahastea.
• Cadalso: Gutun marokoarrak.

Nobela Filosofikoak

• Denis Diderot: Jacques fatalista (erromantizismo eta existentzialismoaren aitzindaria).
• Rousseau: Emilio edo hezkuntzari buruz.

Testu eta Tratatu Zientifikoak

• Buffoneko kondea: Historia naturala (tratu zientifiko laburra eta argia).
• Alembert: Dinamikako tratatua.