II. Errepublikaren sorrera eta emakumeen sufragioa

Donostiako Hitzarmena eta II. Errepublikaren sorrera

1930eko abuztuan, Donostian bildu ziren erregionalistak, konstituzionalistak, errepublikano historikoak eta Alderdi Sozialista, Donostiako Hitzarmena izenez ezagutuko zen akordioa sinatzeko. Itun horrek bi norabide nagusi zituen:

• Militarra: Jakako altxamenduak huts egin zuen.
• Politikoa: Monarkiaren aurkako kanpaina egitea.

Udal-hauteskundeak eta monarkiaren amaiera

Bitartean, Berenguer eta Aznar almiranteek udal-hauteskundeak antolatu zituzten. Hauteskunde hauek, denborarekin, monarkiaren alde edo aurka zegoen jendearen iritzia islatzeko plebiszitu bihurtu ziren. 1931ko apirilaren 13an emaitzak ezagutu zirenean, milaka lagun kalera atera ziren Errepublikaren alde, nahiz eta emaitza orokorretan monarkikoak nagusitu (jauntxokeriaren ondorioz). Hirietan, aldiz, errepublikanoek irabazi zuten.

Horren ondorioz, II. Errepublika aldarrikatu zen eta Alfonso XIII.a erbesteratu zen. Donostiako ituna sinatu zutenek behin-behineko gobernua osatu zuten, Niceto Alcalá-Zamora buru zuela. Gobernuak hauteskundeak deitu zituen 1931ko ekainaren 28rako, eta errepublikanoen eta sozialisten koalizioak irabazi zuen. Uztailaren 14an, Julian Besteiro Kongresuko presidente izendatu zuten, eta gorte konstituziogileek konstituzio berriaren idazketa abiatu zuten. Gai gatazkatsuenak erlijioa eta lurralde-antolaketa izan ziren.

1931ko Konstituzioa eta emakumeen eskubideak

Konstituzioa abenduaren 9an onartu zen, eta estatu demokratiko, laiko eta askearen oinarriak ezarri zituen. Bereziki aipagarria da emakumeen boto-eskubidea aitortu izana. Lehen emakume diputatuak Clara Campoamor eta Victoria Kent izan ziren, eta geroago Margarita Nelken batu zen. Clararen lana funtsezkoa izan zen emakumeen eskubideen alde.

Emakumezkoen sufragioaren eztabaida

Emakumezkoen sufragioa, nahiz eta alderdi gehienetan programetan agertu, eztabaidatua izan zen. Clara Campoamor emakume guztientzako boto-eskubidearen alde agertu zen irmoki, eta ezkerraren aurkako jarrera gainditu zuen, zeinak emakumeak gizonak baino kontserbadoreagoak zirela argudiatzen baitzuen. Azkenean, 161 aldeko eta 121 kontrako botorekin, sufragioa onartu zen, koalizio barruan zatiketak agerian utziz.

Espainia emakumeei botoa ematen lehen herrialde latindarra izan zen, eta 1933ko hauteskundeetan emakumeek lehen aldiz bozkatu zuten. Emaitzetan, ezkerraren zatiketak eskuinaren garaipena ekarri zuen, eta ez emakumeen botoak, askok pentsatu zuten bezala.