A Idade Media nos textos e a literatura catalana

A Idade Media

A Idade Media comeza no século V coa caída do Imperio romano de Occidente pola invasión xermánica, e acaba no século XV coa caída do Imperio romano de Oriente, a invención da imprenta e o descubrimento de América.

Trazos comúns da alta e da baixa Idade Media

Culturais:

• Nacemento das linguas románicas e o seu acceso á escritura.
• Teocentrismo.
• Introdución da alta cultura nos mosteiros.
• Imitación dos modelos antigos.
• Finalidade didáctica e moralizadora.

Primeiros textos escritos

Homilías d'Organyà: sermóns relixiosos, comentarios de textos sagrados e prédicas lidos durante a misa.

Tradución do Forum Iudicum: código de leis visigóticas traducidas ao catalán.

Formación da lingua catalana

• Substrato: en cada territorio falábase unha lingua anterior ao latín (linguas dos celtas e dos íberos).
• Romanización: chegan os romanos e comeza un período de influencia latina.
• Adstrato: proceso de formación das linguas románicas (séculos V-XII). Ao xuntarse o latín coas linguas primitivas, o latín fragméntase.

Hai influencia dos pobos xermánicos, formación dos falares vulgares, influencia de árabes e francos e consolidación das linguas románicas.

Trobadores

Literatura en linguas románicas. Xéneros:

• Épica ou cancións de xesta: narran accións bélicas. Anónima.
• Lírica: expresa sentimentos, con textos e música.

Tipos de autores de poesía

• Poeta: escribía poesía en latín.
• Xoglar: canta poesía popular nas linguas románicas.
• Trobador (amor cortés): escribe, music e canta poesía en lingua occitana.

Causas que levan aos trobadores a escribir en occitano

• Semellanza catalán-occitano (non tiñan conciencia da diferenza lingüística).
• Lazos políticos e culturais entre Cataluña e Occitania (mesmo imperio, contratos matrimoniais entre eles...).
• Veciñanza xeográfica e cultural.
• Prestixio e calidade da poesía provenzal, admirada en toda a Romania.

Xéneros trobadorescos

• Sirventés: pode ser satírico, pero tamén supor unha exaltación da guerra.
• Plany: lamentación pola morte dun personaxe.
• Debate poético: discusión entre dous trobadores.
• Pastorela: diálogo amoroso entre o trobador e unha pastora.
• Alba: narra a separación dos dous amantes despois de pasar a noite xuntos.
• Canción: temática amorosa do trobador cara a unha dama, acompañada de música.

Trobadores máis importantes

Guillem de Cabestany: poeta do amor, moi recoñecido. Conservouse moi pouca parte dos seus poemas. Atribúeselle a lenda do corazón comido (século XII).

Guillem de Berguedà: nobre rebelde contra as autoridades, poeta belixerante. Escribe sobre todo contra Ponç de Mataplana, ao que dedica un sirventés e un plany, pero tamén contra o monarca e outros nobres.

Relación entre os estamentos sociais e a literatura

• Oratores: literatura relixiosa, moral e didáctica (Ramon Llull).
• Bellatores: fan literatura lírica (poesía trobadoresca e libros de cabalaría) e épica (cancións de xesta).
• Laboratores: literatura popular, oral e anónima. Non sabían escribir, pero aínda así tiña unha gran riqueza: facían poesía, cancións, fábulas, lendas...

Amor cortés

Estaba concibido para un público da corte. Fala do amor entre un namorado (o trobador) e a dama (muller nobre). Normalmente hai un triángulo amoroso co marido da dama, que se pon celoso deste amor. Tamén aparecen os lauseñadores, que son os espías do marido. O amor entre a dama e o trobador non contempla o elemento físico, senón o espiritual, no que o trobador fala da dama como unha muller angelical.

A novela cabaleiresca

É o xénero máis importante da Idade Media e está vinculado a conceptos como a honra, o valor, a xustiza ou a xenerosidade.

• Novelas cabaleirescas: caracterízanse polo seu realismo, onde os elementos fantásticos non aparecen, e se o fan é de forma esporádica (Tirant lo Blanc, Curial e Güelfa).
• Novelas de cabalaría: teñen un carácter fantástico, onde é habitual a presenza de magos, monstros ou aparicións (novelas artúricas ou novela de Bretaña).

Matèria de Bretanya

É o ciclo novelístico que se desenvolveu ao redor dos cabaleiros da Táboa Redonda, que estaban baixo as ordes do rei Artur, todos eles á procura do Santo Grial, que lles supoñería a salvación.